100 jaar Grote Moskee van Parijs: een huis tussen gebed en cultuur

Parijs – 14.07.2026: Een dag voor de honderdste verjaardag van haar inwijding werpt de Grote Moskee van Parijs licht op haar eigen geschiedenis. Het zojuist verschenen boek “De Grote Moskee van Parijs: blikken op 100 jaar in 100 gebeurtenissen” volgt een gebouw dat tegelijk gebedsplaats, herdenkingsplek en culturele ontmoetingsplaats is geworden. De kroniek ervan reikt veel verder dan de kunstzinnige binnenplaatsen en de geur van thee.

Het gebouw verrees na de Eerste Wereldoorlog mede als teken van herdenking van moslimsoldaten die voor Frankrijk waren gesneuveld. Een wet van 19 augustus 1920 maakte de uitzonderlijke overheidsfinanciering mogelijk. Op 19 oktober 1922 werd de eerste steen gelegd. Vier jaar later, op 15 juli 1926, vond de plechtige inwijding plaats van het gebouw nabij de Jardin des Plantes.

De architectuur in Moors-Andalusische stijl was vanaf het begin meer dan een decoratief decor. De minaret, de zellij-tegels en de stille tuinpaden schiepen midden in het Quartier Latin een plek die andere esthetische en spirituele tradities zichtbaar maakte. Daarmee was de moskee ook een spiegel van haar tegenstrijdige ontstaansperiode: een republikeinse herdenking die onlosmakelijk verbonden bleef met de koloniale geschiedenis van Frankrijk.

Het nieuwe jubileumboek, uitgegeven door rector Chems-eddine Hafiz en voorzien van een voorwoord van Stéphane Bern, ordent deze honderd jaar in honderd markante momenten. Het wil de instelling niet als louter monument behandelen, maar als levende actor. Juist daarin schuilt het cultuurhistorische punt: de moskee verschijnt als een plaats van geloof, maar evenzeer als een huis van leren, gesprek en artistieke bemiddeling.

Vandaag omvat dit culturele leven taallessen, hedendaagse tentoonstellingen, een literatuurprijs, een kortfilmfestival en evenementen in het kader van de Parijse cultuurnacht Nuit Blanche. Voor de zomer is bovendien een tentoonstelling over de geschiedenis van Arabische kalligrafie aangekondigd. Die zal van 16 juli tot en met 24 september 2026 te zien zijn en gaat samen met een voor het eerst georganiseerde internationale wedstrijd voor Arabische kalligrafie.

Dat een moskee ook tentoonstellingen, boeken en films huisvest, is hier geen achteraf toegevoegde versiering van het religieuze bedrijf. Het behoort tot het idee van deze plek. Tussen gebedsruimte en patio, schriftkunst en stadsgeschiedenis wordt zichtbaar hoe cultuur begrip mogelijk kan maken zonder verschillen glad te strijken. Een eeuw na de inwijding blijft de Grote Moskee van Parijs daarom een bijzondere klankruimte van het hedendaagse Frankrijk.

Het jubileum sluit tegelijk aan bij de vieringen ter gelegenheid van de honderdste verjaardag van de eerste steenlegging in oktober 2022. Nu verschuift de blik van het symbolische gebaar van het begin van de bouw naar de lange gebruiksgeschiedenis van het gebouw. De Grote Moskee van Parijs viert niet alleen haar leeftijd, maar ook de standvastigheid van een instelling waarvan de culturele betekenis met elke generatie opnieuw wordt onderhandeld.