12 mei lijkt op het eerste gezicht een gewone lentedag. Maar in de wereldgeschiedenis zit deze datum vol keerpunten, drama’s en technische doorbraken. Sommige gebeurtenissen veranderden naties, andere de wetenschap, en sommige blijven zelfs nu nog invloed uitoefenen op ons dagelijks leven.
Ook in Frankrijk heeft 12 mei duidelijke sporen nagelaten.
Wat vooral interessant is, is dat veel ontwikkelingen op deze dag draaien om macht, vooruitgang en sociale veranderingen. Alsof de kalender zelf van drama houdt.
In 1881 kreeg Frankrijk internationale aandacht. Door het Verdrag van Bardo werd Tunis een protectoraat van Frankrijk. Hierdoor breidde Frankrijk zijn invloed in Noord-Afrika aanzienlijk uit. Voor de Franse politiek werd dit gezien als een triomf van de kracht van het rijk, maar voor veel Tunisianen was het het begin van een lange koloniale overheersing. De gevolgen ervan zijn tot op heden merkbaar in discussies over immigratie, geheugenpolitiek en de relatie tussen Frankrijk en Noord-Afrika.
De geschiedenis van het kolonialisme verdwijnt nooit volledig en laat generatie na generatie zijn sporen na.
Slechts enkele tientallen jaren later, op 12 mei 1941, werd een technisch mijlpaal geboren die onze huidige tijd waarschijnlijk sterker heeft gevormd dan bijna alle andere gebeurtenissen. De Duitse ingenieur Konrad Zuse presenteerde de ‘Z3’, ‘s werelds eerste praktische programmeerbare computer. Dit apparaat was zo groot als een hele kamer, maakte veel lawaai en had de charme van een betonnen koelkast. Toch begon hiermee het digitale tijdperk.
Tegenwoordig draagt bijna iedereen een rekenkracht in zijn zak die vele malen groter is dan deze. Indrukwekkend, toch?
Ook op 12 mei zijn er opmerkelijke momenten in de cultuurgeschiedenis. In 1664 voerde de Franse schrijver Molière zijn toneelstuk ‘Tartuffe’ op in Versailles. Dit werk bekritiseerde religieuze hypocrisie en was in de tijd van de absolute monarchie zeer gedurfd. De reactie was snel: schandalen, verontwaardiging en een verbod op uitvoeringen. Deze controverse maakte het stuk later wereldwijd bekend.
Vandaag de dag wordt ‘Tartuffe’ nog steeds beschouwd als een van de belangrijkste Franse komedies, en veel moderne satire put uit de verdiensten van Molière.
En toen brak 12 mei 1926 aan. Poolonderzoeker Roald Amundsen bereikte samen met Umberto Nobile het Noordpoolgebied met het luchtschip “Norge”. Deze reis leek destijds bijna op sciencefiction. Het luchtschip werd beschouwd als een symbool van oneindige vooruitgang. Europa droomde van een nieuw technologisch tijdperk, terwijl de politieke spanningen tussen de wereldoorlogen al onderhuids aan het smeulen waren.
Het was als een schitterend schip dat op een woeste zee dobbert.
Op deze dag vond ook een tragische gebeurtenis plaats. In 1932 werd het lijk gevonden van de zoon van de beroemde piloot Charles Lindbergh, die ontvoerd was. Deze gebeurtenis schudde Amerika diep en werd een van de eerste wereldwijde mediagebeurtenissen. Kranten berichtten 24 uur per dag en mensen discussieerden over het incident op straat en in cafés. Destijds gaf het een flinke impuls aan de moderne sensationele verslaggeving.
Tegenwoordig gebeurt iets vergelijkbaars op sociale netwerken – maar dan veel sneller en vaak meedogenloos.
Aan de andere kant kwam Frankrijk in mei 1968 in een historische uitzonderingssituatie terecht. Rond 12 mei escaleerden de studentenprotesten in Parijs, werden barricades opgebouwd, werden collegezalen bezet en gingen arbeiders in staking. President Charles de Gaulle kwam plotseling onder enorme druk te staan. Frankrijk leek tijdelijk op een land op de rand van een revolutie.
De protestbeweging veranderde de Franse samenleving diepgaand. Autoriteit werd niet langer als absoluut gezien, jongeren eisten inspraak, vrouwenrechten kregen een nieuwe impuls, en de politieke cultuur versoepelde aanzienlijk. Veel van de hedendaagse sociale vrijheden in Frankrijk dragen de geest van deze weken in zich.
Vandaag de dag betreedt wie door de Latijnse Wijk in Parijs loopt, precies historisch terrein.
Ook op sportgebied bracht 12 mei vele legendarische momenten. In 1976 veroverde FC Bayern München voor het derde achtereenvolgende jaar de Europacup I. De tegenstander was de Franse ploeg AS Saint-Étienne. In Frankrijk wordt deze finale nog steeds als een emotioneel trauma beschouwd, vanwege de “vierkante doelpalen” in Glasgow. Franse fans geloven nog steeds dat de ronde doelpalen hun team de overwinning hadden gebracht.
Voetbalfans discussiëren al tientallen jaren over de vorm van deze aluminium doeltjes die maar enkele centimeters verschillen.
In 1984 werd er een nieuw Grand Prix-circuit geopend op de Nürburgring. De jonge Ayrton Senna leverde daar een memorabele strijd, die zijn enorme talent voorspiegelde. Motorsportfans spreken nog steeds met bijna ontzag over deze prestatie.
Een bijzonder ingrijpende gebeurtenis vond plaats op 12 mei 2008. In Sichuan, China, veroorzaakte een zware aardbeving een grote ramp waarbij ongeveer 70.000 mensen omkwamen en miljoenen hun woonplek verloren. Beelden van ingestorte scholen en verwoeste steden verspreidden zich wereldwijd. Deze ramp leidde tot discussies over bouwvoorschriften, rampenbestrijding en de verantwoordelijkheid van de staat.
Natuurrampen tonen vaak op een gruwelijke manier aan hoe kwetsbaar de moderne maatschappij ondanks technologische vooruitgang blijft.
En nog iets interessants is dat 12 mei in veel landen gevierd wordt als Internationale Dag van de Verpleegkunde. Dit is genoemd naar Florence Nightingale, de grondlegger van de moderne verpleegkunde. Vooral sinds de coronapandemie heeft deze dag een nieuwe betekenis gekregen. Verpleegkundigen zijn over de hele wereld meer dan ooit in het publieke bewustzijn gekomen. Lang werd hun werk als vanzelfsprekend beschouwd, maar tegenwoordig erkent men hun maatschappelijke waarde veel meer.
Dat is echt iets om dankbaar voor te zijn.
Met andere woorden, 12 mei is ook een dag die de geschiedenis van de technologie, de Franse politiek, culturele revoluties en het lot van de mens verbindt. Sommige gebeurtenissen lijken enorm, andere lijken klein. Maar vaak blijken veranderingen die op het eerste gezicht onbeduidend lijken hun effect pas na tientallen jaren te tonen.
Geschiedenis werkt zelden als een netjes georganiseerd leerboek. Het is eerder als een enorme rivier met ontelbare zijstromen, soms kalm, soms heftig, en soms totaal onvoorspelbaar.