13 mei behoort tot die dagen in de geschiedenis waarop politieke crises, culturele omwentelingen en dramatische gebeurtenissen elkaar bijna in snel tempo opvolgen. Vooral Frankrijk beleefde op deze datum meerdere momenten die het land blijvend vormgaven. Maar ook wereldwijd liet de dag diepe sporen na.
In Frankrijk markeert 13 mei 1958 een echte breuk. Tijdens de Algerijnse Oorlog pleegden Franse militairen en koloniale aanhangers in Algiers een staatsgreep tegen de regering in Parijs. De politieke leiding leek zwak en stuurloos — veel Fransen vreesden destijds zelfs een burgeroorlog. De opstand leidde uiteindelijk tot de terugkeer van Charles de Gaulle aan de macht. Kort daarna ontstond de Vijfde Republiek, het politieke systeem dat Frankrijk tot op de dag van vandaag vormt. De president kreeg aanzienlijk meer macht dan voorheen. Je zou kunnen zeggen: de moderne Franse staat kreeg op deze dag een nieuw fundament.
En toen kwam 13 mei 1968.
Frankrijk stond op zijn kop. Studenten, arbeiders en intellectuelen gingen samen de straat op. Na harde politieoptredens in Parijs betuigden vakbonden hun solidariteit met de demonstranten en riepen zij op tot een algemene staking. Ongeveer tien miljoen mensen legden tijdelijk het werk neer — fabrieken, universiteiten en zelfs theaters bleven bezet. Parijs leek op sommige plaatsen op een borrelende vulkaan vlak voor de uitbarsting.
De beroemde leuzen uit die tijd hangen tot op de dag van vandaag in veel hoofden: „Wees realistisch, eis het onmogelijke.“ Klinkt gek? Misschien. Maar juist deze mix van woede, hoop en jeugdige rebellie veranderde Frankrijk blijvend. Maatschappelijke hiërarchieën begonnen te wankelen, traditionele autoriteiten verloren hun glans en thema’s als vrouwenrechten, medezeggenschap of seksuele vrijheid kwamen plotseling midden in het openbare leven te staan.
Veel huidige debatten over sociale rechtvaardigheid of protestcultuur vinden hun wortels indirect in mei 1968. Wie vandaag in Frankrijk demonstreert, beweegt zich vaak — bewust of onbewust — in de schaduw van die weken.
Ook wereldwijd bracht 13 mei dramatische gebeurtenissen voort.
In 1981 schokte een aanslag op paus Johannes Paulus II de wereldopinie. Tijdens een audiëntie op het Sint-Pietersplein in Rome schoot de Turkse extremist Mehmet Ali Ağca meerdere keren op het hoofd van de katholieke kerk. De paus overleefde zwaargewond. Miljoenen mensen volgden het nieuws destijds verbijsterd voor de televisie. De aanslag leidde tot talloze speculaties — over politieke achtergronden, geheime diensten en de Koude Oorlog. Tot op de dag van vandaag doen mythen de ronde over de zaak.
Opmerkelijk genoeg toonde Johannes Paulus II later een bijzondere geste: Hij bezocht zijn aanslagpleger in de gevangenis en sprak persoonlijk met hem. Dit moment ging de wereld rond en gold voor velen als symbool van christelijke vergeving. Eerlijk gezegd — zulke beelden zie je niet elke dag in de politiek of religie.
13 mei heeft echter niet alleen politieke betekenis.
In 1833 klonk Felix Mendelssohn Bartholdy’s beroemde „Italiaanse Symfonie“ voor het eerst in Londen. Het werk behoort tegenwoordig tot de bekendste composities van de romantiek. Licht, levendig en vol mediterrane indrukken — bijna als een muzikale korte vakantie onder de zuidelijke zon.
In 1971 ging bovendien de legendarische amusementsuitzending „Dalli Dalli“ met Hans Rosenthal van start op de Duitse televisie. Veel oudere kijkers herinneren zich nog de beroemde zin: „Vindt u dat het geweldig was?“ Daarna sprong Rosenthal in de lucht. Televisie voelde toen vaak gemoedelijker, bijna familiair. Tegenwoordig scrolt men ondertussen door de smartphone — destijds zat het hele gezin voor het toestel. Andere tijden, ander tempo.
Ook op de Balkan schreef 13 mei geschiedenis. In 1990 escaleerde een voetbalwedstrijd tussen Dinamo Zagreb en Rode Ster Belgrado in grootschalig geweld. Fans gingen met elkaar op de vuist, politieagenten traden hard op, nationalistische haat hing in de lucht. Achteraf geldt de wedstrijd voor veel historici als een voorteken van de Joegoslavische oorlogen. Voetbal werd daar plotseling meer dan sport — namelijk een spiegel van politieke spanningen.
En nog iets interessants: 13 mei laat keer op keer zien hoe nauw cultuur, politiek en samenleving met elkaar verweven zijn. Revoluties beginnen zelden alleen in parlementen. Vaak ontstaan ze in collegezalen, op straat, in stadions of zelfs op televisie. Juist dat maakt geschiedenis zo spannend. Ze ontwikkelt zich niet netjes en ordelijk als een uurwerk. Ze struikelt, knalt, explodeert soms — en plotseling staat een hele samenleving voor een nieuwe realiteit.
Frankrijk biedt daarvoor een bijzonder goed voorbeeld. Het land heeft een bijna legendarische protestcultuur. Of het nu gaat om de Franse Revolutie, mei 1968 of moderne pensioenprotesten — de straat speelt daar traditioneel een grotere rol dan in veel andere landen van Europa. 13 mei past daarom perfect bij de Franse geschiedenis: luidruchtig, emotioneel en vol politieke explosieve kracht.
Wie had gedacht dat één enkele datum zoveel keerpunten verenigt?
Van de staatsgreep in Algiers via de studentenopstand tot aan de aanslag op de paus loopt er een rode draad door de gebeurtenissen van deze dag: de macht wankelt, mensen komen in opstand tegen bestaande verhoudingen of historische ontwikkelingen slaan plotseling een nieuwe richting in. Precies daarin ligt de fascinatie van de geschiedenis. Sommige dagen verdwijnen stilletjes in de kalender. Andere laten decennialang een echo achter.
13 mei behoort duidelijk tot de tweede categorie.