15 mei heeft de wereldgeschiedenis verrassend vaak momenten gebracht die als een donderslag door politiek, cultuur en samenleving weerklonken. Sommige gebeurtenissen werkten onmiddellijk, andere pas tientallen jaren later. En sommige bepalen het dagelijks leven tot op vandaag — vaak zonder dat men er veel bij stilstaat.
In Frankrijk markeert 15 mei meteen meerdere symbolische data.
In 1681 opende de beroemde Canal du Midi officieel zijn vaarwegen. Het kanaal verbond de Atlantische Oceaan met de Middellandse Zee en werd destijds beschouwd als een technisch wonder van Europa. Duizenden arbeiders ploeterden jarenlang aan sluizen, dijken en kunstmatige waterlopen. Voor het Frankrijk van Lodewijk XIV betekende het project macht, handel en prestige. Tegenwoordig dobberen er eerder woonboten en toeristen langs — eigenlijk bizar hoe van een gigantische economische ader een romantische plek van verlangen is geworden.
Toen kwam 15 mei 1991.
Na het aftreden van Michel Rocard benoemde president François Mitterrand voor het eerst een vrouw tot Franse premier: Édith Cresson. Frankrijk profileerde zich graag als land van verlichting en gelijkheid — maar precies daar duurde het tot de jaren negentig voordat een vrouw aan het hoofd van de regering kwam te staan. Cresson bleef maar kort in functie, maar haar benoeming zette een symbolische deur open. Debatten over vrouwen in leidinggevende posities, gelijke kansen en politieke macht woeden in Frankrijk tot op heden flink.
En dan natuurlijk mei 1968.
Op 15 mei breidde de Franse studenten- en arbeidersbeweging zich dramatisch uit. Fabrieken werden bezet, universiteiten geblokkeerd, arbeiders solidariseerden zich met studenten. Parijs leek plotseling op een politieke vulkaan op het punt van uitbarsten. De protesten richtten zich tegen autoriteiten, oude moraalopvattingen en starre maatschappelijke regels. President Charles de Gaulle kwam enorm onder druk te staan.
De gevolgen? Enorme culturele veranderingen. Lossere maatschappelijke normen, nieuwe ideeën over vrijheid, medezeggenschap en individualiteit — veel daarvan komt rechtstreeks uit die tijd. Zonder mei 1968 zou Frankrijk vandaag waarschijnlijk aanzienlijk conservatiever zijn. Sommige historici spreken zelfs van een „tweede Franse revolutie“. Helemaal niet overdreven.
Ook wereldwijd zit 15 mei vol opvallende gebeurtenissen.
In 1525 eindigde de slag bij Frankenhausen met een verpletterende nederlaag van de opstandige boeren onder leiding van Thomas Müntzer. De Duitse Boerenoorlog stortte in, duizenden kwamen om. De vorsten toonden genadeloos hun macht. Maar de wens naar sociale gerechtigheid verdween nooit helemaal. Veel ideeën van latere revoluties — van de roep om medezeggenschap tot sociale rechten — wortelen indirect in deze opstanden.
In 1863 opende in Parijs de beroemde „Salon des Refusés“. Klinkt in eerste instantie erg stug, maar het veranderde de kunstwereld fundamenteel. Daar werden werken getoond die door de officiële kunstjury waren afgewezen. Onder de tentoongestelde kunstenaars bevond zich Édouard Manet met zijn door schandalen omgeven schilderij „Frühstück im Grünen“. De traditionele kunstelite was razend.
Juist daardoor ontstond de moderne kunst.
Eigenlijk begon daar de triomftocht van het impressionisme en later van de avant-garde. Zonder deze culturele opstand zouden veel hedendaagse kunstvormen waarschijnlijk niet bestaan. Het is toch vreemd dat afwijzingen vaak de grootste creatieve impuls geven.
In 1928 verschenen voor het eerst Micky Maus und Minnie Maus in het openbaar. Niemand vermoedde toen dat daaruit een van de machtigste entertainmentimperiums ter wereld zou groeien. The Walt Disney Company bepaalt nog steeds films, pretparken, streamingdiensten en popcultuur. Miljoenen kinderen groeien op met deze figuren — en trouwens ook volwassenen. Sommigen zouden dat nooit openlijk toegeven.
In 1948 begon direct na de stichting van Israël de eerste Arabisch-Israëlische oorlog. Het conflict veranderde het Midden-Oosten blijvend en behoort nog steeds tot de meest ingewikkelde politieke crises ter wereld. Grenzen, vluchtelingen, religie, machtsbelangen — dat alles mengt zich daar al decennialang tot een explosieve mix. Voor veel Palestijnen geldt 15 mei als „Nakba“, dus ramp, omdat honderdduizenden hun thuis verloren. Tot op heden zit die historische wond diep in het collectieve geheugen van de regio.
In 1988 begon de Sovjet-Unie met de terugtrekking van haar troepen uit Afghanistan. Daarmee eindigde langzaam een oorlog die Moskou economisch en politiek uitputte. Veel historici zien daarin een belangrijke stap naar de latere ineenstorting van de Sovjet-Unie. Tegelijkertijd ontstonden in Afghanistan machtsvacuums waar later radicale groepen uit voortkwamen. Geschiedenis werkt zelden als een keurig geordend schaakspel — eerder als een kettingreactie met verrassende neveneffecten.
En nog iets bijzonders:
In 1940 bracht het Amerikaanse concern DuPont voor het eerst nylonkousen op de markt. Klinkt banaal, maar het veroorzaakte een enorme consumptiehype. Vrouwen stonden in de rij, winkels waren leeggekocht. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden de materialen later gebruikt voor parachutes en militaire techniek. Een klein modeproduct vertelt ineens iets over oorlog, industrie en maatschappelijke verandering. Dergelijke details maken geschiedenis soms pas echt levendig.
15 mei laat daarom indrukwekkend zien hoe nauw politiek, techniek, cultuur en dagelijks leven met elkaar verweven zijn. Een kanaal verandert handelsroutes. Studentenprotesten veranderen mentaliteiten. Een kunsttentoonstelling verandert het blik op schoonheid. En zelfs een tekenfilmmuis verandert de globale popcultuur.
Wie had gedacht dat een enkele datum zoveel sporen in de wereld zou achterlaten?