Zeven jaar na de crash van Ethiopian Airlines-vlucht ET302 weerklinkt de ramp nog steeds in rechtszalen, bestuurskamers en toezichtorganen van de luchtvaartindustrie. Nu heeft een federale rechtbank in Chicago Boeing veroordeeld tot een betaling van 49,5 miljoen dollar aan de familie van een van de 157 dodelijke slachtoffers. De uitspraak behoort tot de hoogste schadevergoedingen die ooit in één enkele zaak van een vliegtuigcrash zijn toegekend.
In het middelpunt staat Samya Stumo, een jonge Amerikaanse uit Sheffield in de staat Massachusetts. Zij zat op 10 maart 2019 aan boord van de Boeing 737 MAX van Ethiopian Airlines, die enkele minuten na het opstijgen in Addis Abeba neerstortte. Niemand overleefde.
De zaak ontwikkelde zich snel tot een symbool voor een wereldwijde crisis in de luchtvaartindustrie.
Enkele maanden eerder was in Indonesië al een toestel van hetzelfde type neergestort – Lion-Air-vlucht JT610. Ook daar kwamen alle inzittenden om het leven. De parallellen wekten snel het vermoeden van onderzoekers. Beide vliegtuigen behoorden tot de destijds nieuwe modelreeks Boeing 737 MAX, die als technologische toekomst van het korteafstandsvluchten werd gezien.
In het centrum van het onderzoek stond uiteindelijk het MCAS-systeem. Deze software moest bepaalde aerodynamische eigenschappen van het toestel automatisch compenseren. Maar juist dit systeem gaf in beide gevallen foutieve stuurcommando’s. De machines duwden herhaaldelijk hun neus naar beneden – de piloten vochten tevergeefs tegen de techniek.
Een nachtmerrie van sensorfouten, softwarelogica en gebrek aan transparantie.
De jury van het United States District Court for the Northern District of Illinois kende de familie van Samya Stumo nu in totaal 49,5 miljoen dollar aan schadevergoeding toe. Voorzitter van de rechtbank was Jorge L. Alonso. Volgens de rechtbank woog vooral de beschuldiging zwaar dat Boeing de risico’s van het MCAS-systeem niet voldoende aan luchtvaartmaatschappijen en piloten had gecommuniceerd.
Precies dat punt achtervolgt het bedrijf al jaren als een donkere schaduw.
Michael Stumo, de vader van de omgekomen jonge vrouw, behoort inmiddels tot de bekendste woordvoerders van nabestaanden in de strijd tegen Boeing. In de VS trad hij herhaaldelijk publiekelijk op, eiste strengere veiligheidsregels en bekritiseerde de nauwe banden tussen vliegtuigfabrikanten en toezichthouders. Zijn stem kreeg door de jaren heen bijna symbolische betekenis – feitelijk, vasthoudend, ongemakkelijk.
En de druk op Boeing blijft toenemen.
Het bedrijf sloot weliswaar al in 2021 een schikking met het Amerikaanse ministerie van Justitie voor betalingen van meer dan 2,5 miljard dollar. Maar talrijke civiele procedures lopen nog steeds. Veel families wijzen buitengerechtelijke schikkingen af. Zij willen niet alleen geld, maar een duidelijke juridische erkenning van verantwoordelijkheid.
De gevolgen reiken veel verder dan Boeing alleen.
De crashes van de twee 737-MAX-toestellen schokten het vertrouwen in een branche die decennialang bijna onverzettelijk werd geacht. De wereldwijde aanpassing van de 737 MAX gedurende bijna twee jaar markeerde een historisch keerpunt. Toezichthouders zoals de Amerikaanse FAA kwamen zwaar onder druk te staan. Critici verweten hen dat certificeringen te nauw met fabrikanten waren afgestemd.
Sindsdien is er veel veranderd. Piloottrainingen voor geautomatiseerde systemen werden aanzienlijk uitgebreid. Certificeringsprocedures gelden nu als strenger. Tegelijkertijd groeit de bezorgdheid dat moderne vliegtuigen steeds meer afhankelijk zijn van hoogcomplexe software – en dat piloten in een noodgeval slechts seconden hebben om technische fouten te herkennen.
Je zou kunnen zeggen: de luchtvaart verloor toen een stukje van haar onschuld.
Voor Boeing staat allang niet meer alleen geld op het spel. Elk nieuw proces schaadt ook het vertrouwen van luchtvaartmaatschappijen, investeerders en passagiers. Na verdere technische incidenten in de afgelopen jaren worstelt het bedrijf om zijn geloofwaardigheid terug te winnen. In de branche weet iedereen: vertrouwen groeit langzaam – en stort verdomd snel in.
Nabestaanden herinneren ondertussen aan waar het eigenlijk om gaat. Achter elk dossier, elk deskundigenrapport en elk miljoenenvonnis staan mensen van wie het leven abrupt eindigde. Geen enkele uitspraak ter wereld maakt dat verlies ongedaan.
Maar sommige beslissingen zetten op zijn minst een signaal.
Door C. Hatty