Op 15 augustus 1944 bestormden meer dan 100.000 geallieerde soldaten – Amerikanen, Canadezen en Britten – de stranden van de Var. Dit maakte de weg vrij voor het „Armée B“, een troepenmacht van meer dan 250.000 soldaten, die grotendeels afkomstig waren uit de Franse koloniën in Afrika. In minder dan twee weken werden Toulon en Marseille heroverd en bevrijd van de Duitse Wehrmacht – een beslissend succes voor de bevrijding van Europa.
Maar wat maakt deze gebeurtenis vandaag, 80 jaar later, zo bijzonder?
Het antwoord ligt in de herinnering en de erkenning. Het „Armée B“, geleid door generaal de Lattre de Tassigny, bestond voor een groot deel uit Noord-Afrikaanse soldaten en strijders uit de Franse koloniën. Bijna 130.000 „moslim“-soldaten, zoals zij destijds werden genoemd, kwamen uit Algerije en Marokko, daarnaast waren er 12.000 koloniale soldaten, onder wie Senegalese schutters, pacifische „Marsouins“ en troepen van de Franse Antillen. Deze mannen vochten en stierven voor een Frankrijk dat zij vaak alleen als koloniale macht kenden.
In het verleden werd deze bijdrage vaak over het hoofd gezien – en precies daar sluit de herdenking van dit jaar op aan. President Emmanuel Macron benadrukte tijdens de ceremonie van dit jaar het belang van deze soldaten en de verplichting om hun offer nooit te vergeten. Het is een moment van collectieve bezinning – en misschien ook een oproep om de geschiedenis opnieuw te vertellen, om hen te eren die in de geschiedenisboeken vaak slechts als voetnoot verschijnen.
Dat de herdenkingsplechtigheid van dit jaar, die in kleine kring plaatsvindt, wordt bezocht door meerdere Afrikaanse staatshoofden, toont de voortdurende verbondenheid tussen Frankrijk en zijn voormalige koloniën. Aanwezig zijn onder meer de presidenten van Kameroen, Togo en de Centraal-Afrikaanse Republiek, en de premiers van de Comoren en Marokko. Andere landen zoals Senegal en Ivoorkust waren vertegenwoordigd door ministers, terwijl enkele staten, waaronder Niger en Mali, afzagen van deelname – een teken van de complexere en gespannener relaties met deze landen.
Niet alleen de herinneringen, maar ook het weer maakte de herdenking dit jaar uitzonderlijk. Een zware storm dwong de organisatoren delen van het programma af te gelasten, waaronder een geplande reconstructie van de landing in de baai van Toulon. In plaats daarvan lag de nadruk op woorden – en die woorden galmden na.
De rol van het „Armée B“ en zijn soldaten uit de koloniën wordt dit jaar meer dan ooit gewaardeerd. Het is een herinnering dat de weg naar vrijheid en vrede vaak werd geëffend door degenen wier verhalen in de schaduw stonden. Soms duurt het 80 jaar voordat deze verhalen volledig in het licht van de openbaarheid staan.
De festiviteiten eindigen met een symbolische lunch op het Franse helikoptercarrier „Dixmude“, waar de aanwezige staatshoofden in kleine kring bijeenkomen. Maar veel vragen die deze herdenking oproept, zijn nog lang niet beantwoord. Wie zal zich over 20 jaar de 100e verjaardag van de landing in de Provence herinneren – en wat zal er worden verteld?