Tại Tòa án đặc biệt Rennes, một vụ án gây chấn động đang đến hồi kết. Viện kiểm sát Pháp đề nghị án tù 30 năm đối với bị cáo chính trong vụ cố ý giết nhà blogger và nhà phê bình chế độ Azerbaijan Mahammad Mirzali. Vụ án đặt ra nhiều câu hỏi vượt xa trách nhiệm hình sự của các bị cáo: đó là vấn đề bảo vệ người tị nạn chính trị ở châu Âu và nguy cơ ngày càng gia tăng của sự đàn áp xuyên biên giới từ các nhà nước độc tài.
Vụ tấn công xảy ra vào tháng 3 năm 2021 tại Nantes. Mirzali, người đã sống ở Pháp nhiều năm, bị một nhóm người dùng dao tấn công và bị thương nặng. Anh chỉ vừa kịp sống sót sau vụ việc. Theo cáo trạng, đây không phải là một vụ bạo lực thông thường mà là một chiến dịch được lên kế hoạch có chủ đích nhằm vào một nhà phê bình nổi tiếng của lãnh đạo chính trị Azerbaijan.
Một đối thủ nổi bật của chế độ
Mahammad Mirzali là một trong những tiếng nói đối lập nổi tiếng nhất quê hương mình. Qua mạng xã hội và các nền tảng video, anh đã nhiều năm phản ánh tham nhũng, lạm quyền và các cấu trúc độc tài dưới thời Tổng thống Ilham Alijew. Các bài đăng của anh đặc biệt được nhiều người trẻ Azerbaijan đón nhận và đã giúp anh có vị trí quan trọng trong phe phản đối lưu vong.
Tại tòa, Mirzali mô tả chi tiết những diễn biến trong ngày xảy ra vụ tấn công. Anh tin mình sắp chết trong những phút quyết định đó. Lời khai của nhà blogger đã mang lại cho vụ án một chiều sâu cá nhân và cảm xúc, đồng thời nhấn mạnh thêm bối cảnh chính trị của sự việc.
Nghi ngờ về đàn áp xuyên quốc gia
Tổng cộng có chín người đàn ông bị đưa ra tòa. Các nhà điều tra cho rằng đây là một hoạt động phối hợp có chủ đích. Mặc dù không trực tiếp truy tố trách nhiệm của các cơ quan nhà nước, nhưng các quan sát viên chỉ ra một mô hình đã nhận được sự chú ý ngày càng tăng trong những năm gần đây: đó là cái gọi là đàn áp xuyên quốc gia.
Chuyên gia hiểu đây là những nỗ lực của các chính quyền độc tài nhằm gây sức ép lên đối thủ chính trị ngay cả khi họ đã rời khỏi lãnh thổ. Các phương pháp bao gồm giám sát, đe dọa, bắt cóc hoặc tấn công bạo lực. Các tổ chức nhân quyền giờ đây đã ghi nhận những trường hợp như vậy trên toàn cầu, đặc biệt với các chế độ xem các tiếng nói chỉ trích trong nước ngoài là mối đe dọa.
Ý nghĩa vượt ra ngoài nước Pháp
Vì vậy, vụ án này cũng được cộng đồng quốc tế theo dõi sát sao. Đối với Pháp, câu hỏi đặt ra là các nhà nước pháp quyền dân chủ có thể bảo vệ hiệu quả những người đã chạy trốn sự đàn áp chính trị ra sao. Kết quả của phiên xử có thể tạo ra hiệu ứng tín hiệu — vừa dành cho các thành viên phe đối lập lưu vong, vừa đối với những quốc gia cố gắng mở rộng ảnh hưởng vượt ra ngoài biên giới của mình.
Khi bản án mong đợi được tuyên, tòa án không chỉ quyết định về tội trạng của các bị cáo mà còn gửi đi một thông điệp về sự nghiêm túc mà các nền dân chủ châu Âu dành cho các mối đe dọa nhằm vào người tị nạn chính trị và các nhà bất đồng chính kiến trên lãnh thổ họ.
P.T.