Het cijfer lijkt een rekenfout. Maar het is een realiteit: in sommige gebieden in het noordwesten van het departement Pyrénées-Orientales gaat tot 61 procent van het drinkwater verloren voordat het de huishoudens bereikt. In een regio die al jaren lijdt onder extreme droogte, onthult deze waarde een probleem dat lange tijd onder de grond verborgen bleef – verouderde leidingen, gebrek aan investeringen en een watersysteem dat steeds meer aan zijn grenzen stuit.
De oorzaak ligt in een netwerk dat op veel plaatsen uit een andere tijd stamt. Vele waterleidingen werden tientallen jaren geleden gelegd en verouderen onzichtbaar. Corrosie, poreuze afdichtingen en fijne scheurtjes zorgen ervoor dat waardevol drinkwater continu weglekt. Het water wordt met grote inspanning gewonnen, gezuiverd en vervoerd – en zakt vervolgens in de bodem weg.
Experts spreken over de “netto-efficiëntie van het netwerk”. Deze waarde beschrijft hoeveel water daadwerkelijk bij de gebruiker aankomt. Landelijk ligt het gemiddelde rond de 80 procent. In sommige gemeenten van de Pyrénées-Orientales daalt deze waarde echter dramatisch. Wanneer meer dan de helft van het drinkwater verloren gaat, gaat het niet meer om afzonderlijke defecten, maar om een structureel probleem.
De situatie is vooral urgent vanwege de aanhoudende droogte. De Pyrénées-Orientales behoren tot de regio’s in Frankrijk die het meest getroffen worden door waterschaarste. Dalende grondwaterstanden en steeds zeldzamere neerslag kenmerken het beeld al jaren. De natuur geeft waarschuwingssignalen – en de infrastructuur reageert met lekken.
Voor veel bewoners leidt dit tot een moeilijk te begrijpen tegenstelling. Terwijl tuinen slechts beperkt bewaterd mogen worden, zwembaden streng gereguleerd zijn en boeren bezorgd zijn om hun oogsten, verdwijnt een aanzienlijk deel van het drinkwater ongebruikt in de bodem. Dit veroorzaakt frustratie. Menige burger vraagt zich af waarom steeds nieuwe beperkingen worden opgelegd, terwijl het leidingnetwerk zelf de grootste bron van verspilling is geworden.
Vooral kleine landelijke gemeenten worden getroffen. Daar ontbreken vaak de financiële middelen om uitgebreide renovatiewerkzaamheden uit te voeren. Het vernieuwen van een waternetwerk kost al snel honderdduizenden euro’s per kilometer. Voor dorpen met enkele honderden inwoners betekent dit een enorme financiële inspanning. Zonder steun van de staat, regio’s of waterautoriteiten blijft veelingsswerk fragmentarisch.
Daarbij komt een complexe bestuursstructuur. Water wordt in Frankrijk beheerd door gemeenten, overheidsvoorzieningen met gezamenlijk doel, intercommunale instellingen en deels particuliere exploitanten. Deze veelheid aan verantwoordelijkheden bemoeilijkt langetermijnstrategieën. Vaak reageren verantwoordelijken pas wanneer er zichtbare schade is. Preventieve modernisering raakt daardoor gemakkelijk op de achtergrond.
De komende jaren zullen daarom bepalend zijn. Deskundigen zien in de vernieuwing van de waterinfrastructuur een van de grote, maar nauwelijks zichtbare uitdagingen van de 21e eeuw. Moderne lekdetectiesystemen, sterkere samenwerking tussen gemeenten en extra financiële steun worden gezien als mogelijke uitwegen uit de crisis. Maar elk van deze oplossingen kost geld en vereist politieke beslissingen die niet altijd populair zijn.
De hoge waterverliezen vertellen uiteindelijk een groter verhaal. Ze laten zien hoe een land dat lange tijd uitging van voldoende waterreserves, nu geconfronteerd wordt met de gevolgen van klimaatverandering en decennialange uitgestelde investeringen. De klimaatverandering heeft de kwetsbaarheden niet gecreëerd, maar maakt ze wel onmiskenbaar.
In de Pyrénées-Orientales wordt deze ontwikkeling bijzonder duidelijk. De regio staat symbool voor een nieuwe realiteit waarin water niet langer als vanzelfsprekend wordt gezien. Elke liter telt. En elke druppel die door een beschadigde leiding verloren gaat, herinnert eraan dat de voorziening van de toekomst niet alleen van regen afhankelijk is, maar ook van de toestand van de infrastructuur onder onze voeten.