Sommige schepen vervoeren goederen, andere mensen. En dan zijn er die zeldzame schepen die verhalen dragen. De Belem behoort ongetwijfeld tot deze categorie. Toen de beroemde driemaster begin juni aanmeerde in de haven van Duinkerken, trok hij niet alleen maritieme liefhebbers, maar ook talrijke gezinnen, toeristen en nieuwsgierigen aan. De aanleiding voor het bezoek was een heel bijzondere verjaardag: de legendarische schoener viert dit jaar zijn 130ste verjaardag.
Wie over de kades van de citadel wandelde, voelde al snel de bijzondere sfeer. Tussen meeuwengeluiden, zoute zeelucht en het drukke verkeer van het havenkwartier torenden de masten van het historische schip hoog boven alles uit. Het leek bijna alsof de tijd even stil had gestaan.
De Belem behoort tot de bekendste schepen van Frankrijk. Hij werd in 1896 in Nantes te water gelaten en geldt tegenwoordig als de laatste grote Franse handelsschoener uit de 19e eeuw die nog steeds op zee vaart. Zijn lange geschiedenis leest als een avonturenroman. Oorspronkelijk vervoerde hij cacao, suiker en andere goederen tussen Europa en Zuid-Amerika. Later wisselde het schip meerdere keren van eigenaar en voer hij soms zelfs onder een andere vlag.
Niet veel schepen overleven zo’n lange tijd. Stormen, oorlogen en economische veranderingen lieten vele historische schoeners verdwijnen. De Belem ontsnapte hieraan ternauwernood. Eind jaren zeventig stond het schip op het punt definitief te vervallen. Een reddingsactie behoedde de driemaster voor het verval in de vergetelheid. Na omvangrijke restauratiewerkzaamheden kreeg hij nieuw leven en ontwikkelde zich tot een van de belangrijkste symbolen van het Franse maritieme erfgoed.
Juist dat verhaal fascineerde de bezoekers in Duinkerken. Tijdens de gratis bezichtigingsdagen opende de bemanning de dekken voor het publiek. Duizenden maakten gebruik van de kans om een kijkje achter de schermen van de traditierijke schoener te nemen. Wie de houten planken betrad, kon zich gemakkelijk voorstellen hoe matrozen meer dan een eeuw geleden over dezelfde dekken liepen.
Het tuigage was bijzonder indrukwekkend. Een waar netwerk van touwen, masten en ra’s strekte zich uit over het hele schip. Voor veel bezoekers rees de onvermijdelijke vraag: hoe slaagden de matrozen er destijds eigenlijk in om zo’n schip veilig over de oceanen te navigeren?
Het antwoord ligt in een mix van ervaring, moed en hard werken. Het leven aan boord van een handelsschip eind 19e eeuw was verre van romantisch. Lange reizen, zware lichamelijke arbeid en onvoorspelbaar weer bepaalden het dagelijks leven van de bemanning. Juist daarom voelt de Belem nu als een levend venster naar een lang vervlogen wereld.
De festiviteiten vonden plaats in het kader van het maritieme festival „Dunkerque fête la mer“. De havenstad greep de gelegenheid aan om haar nauwe band met de zee te tonen. Historische schepen, marine-eenheden en talrijke evenementen trokken bezoekers uit de hele regio aan.
Ook de beroemde Duchesse Anne stond centraal in de festiviteiten. Samen met andere historische schepen herinnerde zij aan de grote zeevaarders traditie van Noord-Frankrijk. Daarbij kwamen evenementen voor het 400-jarig bestaan van de Franse marine, die het maritieme weekend extra betekenis gaven.
Dat de Belem tegenwoordig ver buiten de grenzen van Frankrijk bekend is, komt niet alleen door zijn bijzondere geschiedenis. Miljoenen mensen over de hele wereld zagen het schip vorig jaar op de televisie toen hij de olympische vlam van Griekenland naar Marseille bracht. Deze symbolische opdracht bracht de historische schoener opnieuw in de internationale schijnwerpers.
Maar misschien ligt de ware kracht van de Belem niet in spectaculaire opdrachten of jubilea. Zijn bijzondere waarde is het tastbaar maken van geschiedenis. Terwijl musea herinneringen achter glas bewaren, zeilt de Belem verder over de zeeën. Hij leeft, beweegt zich en vertelt zijn verhaal op een heel eigen manier.
Duinkerken bleek daarvoor een perfecte gastheer. De stad kijkt terug op eeuwenoude maritieme tradities en weet haar band met de zee zichtbaar te maken. De enthousiasme van de bezoekers toonde duidelijk dat historische schepen ook in het digitale tijdperk niets van hun fascinatie hebben verloren. Wie staat er tenslotte niet graag voor een schip dat al voer toen de eerste auto’s nog zeldzaam waren?
Na de festiviteiten zet de driemaster zijn reis voort. Nieuwe havens wachten, net als nieuwe bezoekers. En hoewel inmiddels 130 jaar zijn verstreken, voelt de Belem allerminst als een relikwie uit vroegere tijden. Eerder als een oude zeeman die nog steeds spannende verhalen heeft en zich geen moment terugtrekt in rust.
Zo blijft zijn bezoek aan Duinkerken veel meer dan slechts een eenvoudige havenstop. Het herinnert eraan hoe nauw de Franse geschiedenis met de zee verbonden is – en dat sommige legenden ook na 130 jaar niets van hun glans verliezen.
Een artikel van M. Legrand