Thật kỳ lạ làm sao con người lại có thể bỏ qua những hóa đơn khó chịu một cách đáng tin cậy đến vậy. Hàng thập kỷ, các thông báo nhắc nợ bay vào nhà, được giải thích cặn kẽ, đi kèm đồ họa, dữ liệu đo đạc và cảnh báo. Người ta đặt chúng lên đống giấy tờ, đẩy chúng xuống dưới nam châm tủ lạnh hoặc vứt bỏ mà không đọc. Và rồi, một ngày kia, nhân viên thi hành án đứng ngoài cửa. Chính đó là vị trí mà xã hội chúng ta đang ở hiện tại.
Chào mừng đến với mùa hè năm 2026.
Pháp đang chịu đựng nhiệt độ vượt xa 40 độ C. Các trường học đóng cửa vì phòng học trở thành lò nướng. Các bệnh viện chuẩn bị đối phó với các ca say nắng. Nông dân lo lắng về vụ mùa của họ, các thành phố thiết lập nơi trú ẩn có điều hòa không khí và mạng lưới điện chịu áp lực do hàng triệu máy điều hòa cố gắng chống lại thứ mà lâu nay chúng ta tưởng như chẳng cần phải nghiêm túc đối mặt.
Nhưng đừng lo – chắc chắn lại chỉ là một “mùa hè nóng bất thường” thôi. Giống như trong mười năm trước. Hoặc hai mươi năm.
Cách đây khoảng năm mươi năm, các nhà khoa học khí hậu đã cảnh báo mãnh liệt về kịch bản chính xác này. Lúc đó họ bị cười nhạo. Một số bị gọi là người gây hoang mang, số khác bị gán mác nhà tiên tri ngày tận thế. Rốt cuộc không ai có thể nghiêm túc cho rằng vài tấn CO₂ thêm vào lại có thể gây ra hậu quả. Trái đất vốn luôn trải qua các giai đoạn nóng và lạnh. Đó là lập luận ưa thích của những người thích tin vào lối nói chuyện ở quán rượu hơn là các quy luật tự nhiên.
Vật lý chẳng để ý gì đến những lời đó.
Bởi vì CO₂ không tranh luận. Nó không tham gia các chương trình talkshow. Nó không quan tâm đến ngày bầu cử hay các chương trình chính trị. Nó tích tụ trong khí quyển và làm chính điều mà các nhà khoa học đã giải thích trong nhiều thập kỷ: nó giữ nhiệt. Chấm hết.
Trong khi đó chúng ta lại thích tranh luận xem cối xay gió có làm mất cảnh quan không hay bảo vệ khí hậu quá đắt đỏ. Ngày nay chúng ta vẫn phải trả giá – nhưng bằng những cánh đồng khô cằn, các thành phố quá nóng, dịch vụ cứu hộ quá tải và hàng tỷ chi phí thiệt hại không còn là dự báo tương lai mơ hồ nữa.
Một điều mỉa mai? Chính những người suốt năm tháng gọi mọi biện pháp bảo vệ khí hậu là điên rồ về kinh tế giờ lại đòi đầu tư hàng tỷ để làm cho các thành phố chịu nhiệt, xây lại đường sá, cải tạo tuyến đường sắt, nâng cấp bệnh viện và trồng lại rừng.
Bỗng nhiên biến đổi khí hậu thật sự tốn kém.
Ai mà ngờ được chứ?
À thì – hầu như mọi nhà khoa học khí hậu từ những năm 1970 đã dự báo rồi.
Thật hết sức phi lý khi phẫn nộ vì cần phải điều chỉnh giờ làm việc. Công nhân xây dựng không nên làm việc dưới nắng gay gắt vào buổi trưa? Các cửa hàng dời giờ mở cửa? Các sự kiện thể thao tổ chức vào sáng sớm? Thật là những điều vô lý! Gần như nói rằng khí hậu đã thay đổi.
Khoan đã.
Ý tưởng rằng ta chỉ cần thích nghi với tất cả mọi thứ còn phi lý hơn. Máy điều hòa khắp nơi! Nhiều bê tông hơn để chống nóng! Lưới điện lớn hơn nữa! Điều đó giống như ai đó không bịt chỗ thủng trên chiếc thuyền bị rò rỉ mà chỉ mua những cái xô lớn hơn mà thôi.
Tất nhiên cần có thích nghi. Chẳng ai phủ nhận điều đó. Các thành phố cần nhiều không gian xanh hơn. Các tòa nhà cần chống nóng tốt hơn. Nước cần được sử dụng thông minh hơn. Nhưng thích nghi không thay thế được việc giải quyết nguyên nhân. Ai chỉ dán băng ngay trên vết thương còn đang rỉ máu thì đừng ngạc nhiên khi mất máu tiếp.
Bi kịch thực sự ở chỗ sự tiến triển này không hề bất ngờ. Nó có thể dự đoán được. Khoa học không vận hành như bói toán mà như toán học. Các mô hình ngày càng chính xác. Dữ liệu đo đạc ngày càng rõ ràng. Những cảnh báo ngày càng lớn tiếng hơn.
Chỉ có việc lắng nghe thì vẫn yên tĩnh đáng ngạc nhiên.
Ngày nay chúng ta chứng kiến đúng những gì các thế hệ nhà nghiên cứu đã dự đoán. Không phải vì họ biết trước tương lai, mà vì họ hiểu rõ công việc của mình.
Còn bây giờ? Giờ chúng ta không còn bàn về sự tồn tại của biến đổi khí hậu nữa. Giờ ta bàn về việc phải trồng bao nhiêu cây để trẻ em không ngất xỉu trên sân trường. Đó là một sự khác biệt mà khó ai viết nên lời nào mỉa mai hơn được.
Thiên nhiên không cho trả góp các hóa đơn. Nó không biết đến khoan dung hay hoãn trả nợ. Nó sẽ đòi đủ tổng số – bao gồm cả tiền lãi.
Chính hóa đơn đó đang được đặt trên bàn của chúng ta ngay lúc này.
Và hóa đơn ấy đắt hơn nhiều so với những gì những người đã cho rằng ta có thể ngồi yên trong nhiều thập kỷ trước kia từng nói.
Có lẽ đó mới là ảo tưởng thật sự.
Bởi C. Hatty
Ngày hôm sau, sau ngày nóng nhất từng được ghi nhận tại Pháp kể từ năm 1947, 58 tỉnh vẫn được đặt trong tình trạng cảnh báo đỏ về đợt nóng. Đợt nắng nóng lịch sử này, chịu tác động của biến đổi khí hậu, đã làm gián đoạn các trường học, bệnh viện và hoạt động kinh tế. Ngày hôm sau, sau ngày nóng nhất từng được ghi nhận tại Pháp kể từ năm 1947, 58 tỉnh vẫn được đặt trong tình trạng cảnh báo đỏ về đợt nóng. Đợt nắng nóng lịch sử này, chịu tác động của biến đổi khí hậu, đã làm gián đoạn các trường học, bệnh viện và hoạt động kinh tế. 