Quo vadis, nước Pháp ngọt ngào?
Người ta không muốn đặt câu hỏi này, nhưng nó cứ hiện lên như một vị khách không mời mà đến, chiếm chỗ, gác chân lên bàn và nói: „Hãy nhìn đi.“ Vậy thì chúng ta nhìn. Vào một hành lang trường học. Vào một nơi từng tượng trưng cho giáo dục, nay lại tượng trưng cho sự leo thang.
Ở nơi lời nói lẽ ra phải đủ, nắm đấm lại tung bay.
Một giáo viên tát. Học sinh đánh trả. Điện thoại thông minh ghi lại sự việc như chim săn mồi vồ lấy con mồi. Và đâu đó ở giữa: quyền uy – hay những gì còn sót lại của nó.
Người ta dụi mắt. Đây vẫn là sư phạm hay đã là sân khấu đường phố? Đây là một sự cố hay một triệu chứng? Câu trả lời thật khó chịu: là cả hai. Một trường hợp cá biệt mà không hề cá biệt. Một khoảnh khắc phơi bày cả một diễn biến.
Trước đây – vâng, trước đây, từ ngữ phủ bụi ấy – trường học từng mang dáng dấp của một không gian được bảo vệ. Ngày nay, đôi khi nó giống một sân khấu nơi mọi cử chỉ lập tức trở thành màn trình diễn công khai. Giáo viên rút điện thoại ra để giành lại quyền kiểm soát – và mất nó vĩnh viễn. Học sinh không đáp lại bằng sự thấu hiểu, mà bằng nắm đấm. Hoan hô, nền cộng hòa. Một bộ phim bom tấn thật sự.
Và rồi màn kịch quen thuộc bắt đầu.
Phẫn nộ ở đây. Biện minh ở kia. Người này bảo vệ giáo viên, như thể cái tát là một hành vi tự vệ. Người khác giải thích bạo lực đáp trả là phản ứng dễ hiểu. Như thể bạo lực bỗng trở nên biện chứng chỉ vì nó được quay phim.
Thành thật mà nói: Điều này thật khó chịu.
Bởi vì điều vỡ nát ở đây còn hơn cả kỷ luật. Đó là một khế ước ngầm. Khế ước rằng trường học là nơi xung đột không được giải quyết bằng bạo lực. Không từ trên xuống, cũng không từ dưới lên. Không từ giáo viên, cũng không từ học sinh.
Khi khế ước này có thể bị hủy bỏ, thì chẳng còn lại bao nhiêu.
Nước Pháp, vốn rất thích tự thể hiện mình là người gìn giữ các giá trị cộng hòa, bỗng đứng trước một vấn đề tầm thường, gần như đáng xấu hổ: không còn có thể thực thi trong lớp học những gì được khẩn thiết tuyên xưng trên các sân khấu lớn. Liberté, Égalité, Fraternité – trong hành lang ở Montpellier, những lời này nghe như đến từ một thế giới khác.
Có lẽ điểm cay đắng là chẳng còn ai thực sự ngạc nhiên nữa.
Người ta nhún vai, bấm sang video tiếp theo, phẫn nộ đôi chút – rồi lại trở về với công việc thường ngày. Ngoại lệ cứ thế trở thành thói quen. Và thói quen trở thành khủng hoảng.
Quo vadis, nước Pháp ngọt ngào?
Có lẽ là tới nơi mà quyền uy không còn được công nhận, mà phải được thương lượng. Nơi mà sự tôn trọng không còn là điều hiển nhiên, mà phải được đòi hỏi – hoặc cưỡng ép. Và nơi trường học không còn bảo vệ, mà phản chiếu những gì bên ngoài từ lâu đã vượt khỏi tầm kiểm soát.
Một đất nước trong hành lang. Một nền cộng hòa trên sàn nhà.
Và mọi người đều quay phim.
Tác giả: Andreas M. B.