Có những quyết định đến trong im lặng – nhưng lại mang một thông điệp to lớn. Việc đóng con tàu chiến lớn nhất châu Âu là một trong số đó. Pháp, đất nước của Khai sáng, của nhân quyền, của ý tưởng cộng hòa, đang đầu tư hơn mười tỷ euro vào một tàu sân bay mới. Một con tàu được tạo ra để phô chiếu sức mạnh. Một con tàu có thể tiến hành cả một cuộc chiến. Một con tàu sẽ mang tên “France libre”.
Cần để cái tên này đọng lại trên đầu lưỡi một lúc. “Nước Pháp tự do”. Một khái niệm sinh ra từ giờ phút đen tối nhất của châu Âu, từ sự chiếm đóng, hợp tác với kẻ thù, kháng chiến. Một khái niệm từng là hy vọng, là sự đứng dậy về đạo đức chống lại bạo lực và sự khuất phục. Còn hôm nay? Hôm nay, nó trở thành tên của một công cụ sức mạnh quân sự.
Đó vẫn là ký ức – hay đã là sự diễn giải lại?
Pháp không xây dựng một pháo đài phòng thủ. Nước này xây dựng một biểu tượng. Tàu sân bay không phải là lá chắn bảo vệ. Chúng là những thông điệp nổi trên biển. Chúng nói: Chúng tôi có thể có mặt ở bất cứ đâu. Chúng tôi có thể can thiệp ở bất cứ đâu. Chúng tôi sẵn sàng bảo vệ lợi ích của mình bằng vũ lực quân sự nếu cần thiết.
Người ta có thể gọi đó là chính trị hiện thực. Có thể gọi đó là tự chủ chiến lược. Có thể giải thích bằng những dịch chuyển địa chính trị, bằng một nước Mỹ bất định, một nước Nga hung hăng, một Trung Quốc đầy tự tin. Tất cả đều đúng. Nhưng vẫn còn một câu hỏi không thể bị gạt bỏ bằng định nghĩa:
Ý chí vì hòa bình ở đâu trong tất cả những điều đó?
Châu Âu sau năm 1945 đã tự đưa ra một lời hứa khác. Quyền lực sẽ không bao giờ chỉ được nghĩ đến dưới góc độ quân sự nữa. An ninh sẽ không bao giờ được tạo ra từ lời đe dọa mạnh hơn đối phương. Ý tưởng châu Âu – ít nhất về cốt lõi – là sự phủ nhận logic đó.
Và bây giờ? Giờ đây nó quay trở lại. Không ồn ào, không khoa trương, mà mang tính kỹ thuật, lý trí, được phân bổ ngân sách. Mười tỷ ở đây, hệ thống mới ở kia, năng lực chiến lược – từ vựng thì lạnh lùng. Nhưng hướng đi thì rõ ràng.
Pháp đi đầu. Có lẽ vì nước này không muốn dựa vào người khác trong một thế giới đầy bất trắc. Có lẽ cũng vì nước này chưa bao giờ hoàn toàn từ bỏ ý niệm mình là một cường quốc toàn cầu. Tàu sân bay là công cụ hoàn hảo cho điều đó: hữu hình, ấn tượng, đáng sợ.
Nhưng chính vì thế, nó cũng là một tuyên bố chính trị.
Một tuyên bố rằng an ninh một lần nữa được nhìn nhận nhiều hơn dưới góc độ quân sự. Rằng răn đe trở nên quan trọng hơn niềm tin. Rằng việc phô chiếu quyền lực lại được coi là một phương tiện chính đáng.
Người ta có thể hiểu điều đó. Nhưng không nên đơn giản chấp nhận nó.
Bởi vì mỗi tàu sân bay không chỉ thay đổi cán cân quân sự. Nó cũng thay đổi cách suy nghĩ. Ai sở hữu những năng lực như vậy sẽ tính đến chúng trong chính sách của mình. Ai tài trợ cho chúng sẽ phải biện minh cho chúng. Và ai đặt tên cho chúng – „France libre“ – sẽ trao cho chúng một hào quang đạo đức mà có lẽ chúng không hề xứng đáng.
Tự do, đã từng là một khái niệm của sự kháng cự chống lại bạo lực. Ngày nay, nó trở thành nhãn mác cho một hệ thống mà khi cần thì sử dụng bạo lực.
Đó không chỉ là một sự dịch chuyển về ngữ nghĩa. Đó là một sự dịch chuyển chính trị.
Bi kịch thực sự nằm ở chỗ sự phát triển này hầu như không còn gây ra phản đối. Các kịch bản đe dọa quá thuyết phục, các cuộc khủng hoảng quá hiện hữu, trật tự quốc tế quá mong manh. Ai ngày nay chủ trương giải trừ vũ khí nhanh chóng bị xem là ngây thơ. Ai kêu gọi ngoại giao thì nghe như đến từ một thời đại khác.
Và tuy vậy, chính điều đó mới là cần thiết: một cuộc tranh luận mới về ý nghĩa thực sự của an ninh trong thế kỷ 21.
Liệu an ninh thực sự chỉ có thể được bảo đảm bằng quân sự? Hay sức mạnh của nó không nằm chính ở việc phát triển các giải pháp thay thế cho bạo lực?
Hiện nay Pháp trả lời câu hỏi này một cách rõ ràng. Nước này đặt cược vào sức mạnh, sự hiện diện, sự răn đe. Điều đó nhất quán, thậm chí có thể hợp lý. Nhưng đó cũng là một lựa chọn – không phải là điều tất yếu.
Và các lựa chọn có thể bị đặt dấu hỏi.
Một tàu sân bay trị giá mười tỷ euro không chỉ là một khối thép, công nghệ và kỹ nghệ. Nó là một ưu tiên. Nó cho thấy một quốc gia coi điều gì là quan trọng. Và điều gì không.
Hãy tưởng tượng sức mạnh chính trị có thể nằm trong một tín hiệu khác. Trong một châu Âu không đóng chiến hạm lớn nhất, mà dám thực hiện sáng kiến hòa bình can đảm nhất. Trong một nước Pháp không chỉ chuyển hóa kinh nghiệm lịch sử của mình thành sức mạnh quân sự, mà còn thành vai trò dẫn dắt ngoại giao.
Đó có lẽ mới là “France libre” thực sự của thời đại chúng ta.
Thay vào đó, một con tàu được hình thành.
Lớn. Ấn tượng. Hùng mạnh.
Và đáng lo ngại.
Một bài bình luận của Andreas M. Brucker