Elon Musk heeft opnieuw van zich laten horen. Ditmaal noemde hij Marine Le Pen de “laatste hoop van Frankrijk”. Een enkele zin – en toch schuilt daarin een opmerkelijk wereldbeeld. Het is het wereldbeeld van een man die blijkbaar gelooft dat de toekomst van Europese democratieën net zo eenvoudig kan worden gestuurd als het algoritme van zijn eigen platform.
Je vraagt je onvermijdelijk af: wat is er eigenlijk geworden van het oude Amerikaanse principe om zich niet te mengen in de binnenlandse aangelegenheden van andere democratieën? Blijkbaar geldt die terughoudendheid niet meer zodra men over voldoende miljarden beschikt en eigenaar is van een communicatieplatform waarvan het bereik dat van veel klassieke media overtreft.
Daarbij gaat het helemaal niet om Marine Le Pen. Je kunt haar steunen of afwijzen – dat is aan de Franse kiezers. Precies dat is de kern van een democratie: de burgers beslissen. Niet Washington. Niet Brussel. En al helemaal niet een ondernemer uit Texas.
Maar juist die gedachte lijkt sommige techmiljardairs steeds vreemder te worden.
Wie decennialang heeft ervaren dat bedrijven kunnen worden gekocht, concurrenten kunnen worden verdrongen en politieke aandacht met een enkele muisklik kan worden gegenereerd, ontwikkelt mogelijk de overtuiging dat democratische processen slechts een ander verdienmodel zijn. Het enige wat nog ontbreekt, is een update, een nieuwe CEO en een paar efficiëntere gebruikers.
Helaas werkt democratie anders.
Ze is moeizaam. Ze is traag. Ze brengt compromissen voort in plaats van maximale rendementen. Maar bovenal heeft ze een doorslaggevende ontwerpfout – althans vanuit het perspectief van sommige superrijken: iedere burger beschikt over precies één stem. De kassier uit Marseille telt op verkiezingsdag exact even zwaar als de rijkste man ter wereld. Wat een ongehoorde vermetelheid.
Misschien ligt juist daarin de werkelijke krenking.
Want democratie kent geen premiumlidmaatschap. Er is geen goudstatus voor miljardairs, geen VIP-ingang naar de stembus en geen mogelijkheid om via de aandelenkoers extra stemmen veilig te stellen. Geld verschaft invloed – maar geen democratische legitimiteit.
Bijzonder ironisch is dat juist die kringen onophoudelijk over vrijheid van meningsuiting spreken. Uiteraard mag Elon Musk zijn politieke mening uiten. Niemand betwist dat. Maar de vrijheid van meningsuiting beschermt ook het recht om deze inmenging te benoemen als wat zij is: de poging van een van de machtigste ondernemers ter wereld om politieke debatten in soevereine staten naar zijn eigen inzicht mede vorm te geven.
Stel je het omgekeerde geval voor. De eigenaar van een groot Europees mediaconcern zou Amerikaanse kiezers enkele maanden voor een presidentsverkiezing vertellen welke kandidaat hun “laatste hoop” is. De verontwaardiging in de Verenigde Staten zou voorspelbaar en waarschijnlijk enorm zijn. In Europa daarentegen lijkt men bijna al gewend te zijn geraakt aan zulke grensoverschrijdingen.
Misschien is dat juist het grotere probleem.
Want Elon Musk is al lang geen alleenstaand geval meer. Steeds vaker treden mondiale technologieondernemers op als onofficiële stadhouders van een nieuwe digitale wereldorde. Zij beschikken over platforms waarvan het bereik dat van veel staten overtreft, beheersen openbare debatten en becommentariëren verkiezingen alsof het om beursprognoses of productbeoordelingen gaat.
De eigenlijke paradox is echter dat juist die ondernemers, die voortdurend innovatie en disruptie prediken, weinig geduld met democratie lijken te hebben. Want democratie is koppig. Ze laat zich niet programmeren, niet kopen en niet met een software-update optimaliseren. Ze accepteert geen alleenheersers met verificatievinkjes.
Uiteindelijk blijft daarom een eenvoudig inzicht over: Frankrijk heeft geen laatste hoop uit Californië of Texas nodig. Frankrijk heeft vrije verkiezingen, onafhankelijke instellingen en burgers nodig die zelf beslissen aan wie zij hun stem geven.
Al het andere mag op X werken.
In een democratie zou dat niet moeten.
Andreas M. Brucker