Er was eens een avond waarop Europa een paar uur deed alsof het echt een continent van saamhorigheid was. Glitter, scheve tonen, kitscherige ballades, volkomen overdreven podiumshows en die heerlijk absurde puntentelling, waarbij half Europa collectief het verstand verloor. De Eurovision Song Contest was nooit perfect. Maar juist daarin schuilde zijn grootsheid.
En nu? Nu blijken we het niet eens meer voor elkaar te krijgen drie minuten muziek te luisteren zonder meteen geopolitieke frontlinies te openen.
Natuurlijk is de wereld ingewikkeld. Natuurlijk zijn oorlogen echt. Natuurlijk mag er over Israël, Gaza, Rusland of internationale dubbelmoraal worden gediscussieerd. Dat alles hoort bij een open samenleving. Maar moet zelfs de laatste Europese televisieavond waarop mensen samen konden lachen, feesten en zich over twijfelachtige danschoreografieën konden verontwaardigen, veranderen in een ideologisch slagveld?
Intussen lijkt de ESC op een mix van de VN-Veiligheidsraad en permanente verontwaardiging op Twitter met een rookmachine.
Vroeger vroeg men zich af: „Wer gewinnt?“
Vandaag vraagt men: „Wie boykottiert wen?“
Vroeger discussieerde men over muzieksmaak.
Vandaag over morele zuiverheidsgraden.
En natuurlijk laat de digitale inquisitie zich meteen horen. Wie de wedstrijd nog wil kijken, wordt verdacht. Wie muziek van politiek wil scheiden, wordt plotseling als naïef of harteloos gezien. Alsof iedere televisiekijker voor het aanzetten eerst een buitenlands-politieke gezindheidstoets moet afleggen.
De werkelijke tragedie is echter een andere: Europa verliest steeds meer het vermogen om onpolitieke ruimtes überhaupt nog te verdragen.
Alles moet een standpunt zijn. Alles moet symbool zijn. Alles moet een strijdtoneel worden. Zelfs een volkomen overdreven muziekcompetitie met windmachines, pyrotechniek en mannen in zilveren latexpakken wordt inmiddels behandeld alsof de morele toekomst van de mensheid ervan afhangt.
Misschien ligt daar precies het echte probleem van onze tijd: we zijn vergeten dat cultuur soms ook gewoon mag verbinden — zonder voortdurend als in een tribunaal beoordeeld te worden.
Want de ESC was altijd het sterkst wanneer mensen uit totaal verschillende landen zich ten minste voor één avond gezamenlijk over hetzelfde onzin konden verheugen. Daar stonden Grieken naast Noren, Israëli’s naast Spanjaarden, Oekraïners naast Britten — en voor een paar uur maakte het niet uit welke regering iemand had of welk conflict op dat moment de krantenkoppen domineerde.
Dat was precies de magie.
En misschien is het zelfs arrogant te denken dat je mensen zelfs dat kleine restje gemeenschappelijke lichtheid moet ontzeggen om moreel consequent te zijn.
Hand op het hart: de wereld wordt niet vreedzamer omdat IJsland geen twaalf punten meer geeft.
Uiteindelijk blijft een bittere indruk. Niet omdat politiek plotseling bij het Eurovisiefeest was aangekomen — die was er altijd al. Maar omdat intussen zelfs de laatste plekken verdwijnen waar mensen gewoon samen mens mochten zijn.
Misschien mogen we ons daarom weer een bijna ouderwetse vraag toestaan:
Kunnen jullie ons niet gewoon eens de muziek laten?