Het goede nieuws is: kunstmatige intelligentie zal de democratie niet afschaffen.
Het slechte nieuws is: ze zou daarbij kunnen helpen om zichzelf af te schaffen.
Nog nooit was het zo gemakkelijk om politieke boodschappen te produceren. Nog nooit was het goedkoper om verontwaardiging te creëren, twijfel te zaaien en werkelijkheden te verzinnen. Vroeger had je voor propaganda drukpersen, partijhoofdkwartieren en legers helpers nodig. Tegenwoordig volstaan een laptop, een paar datasets en een algoritme dat noch schaamte, noch geweten kent.
De democratie leeft van strijd. AI leeft van patronen. De democratie heeft burgers nodig. AI heeft data nodig. De democratie vereist oordeelsvermogen. AI berekent waarschijnlijkheden. Dat is geen klein verschil. Het is het verschil tussen een republiek en een rekenmachine.
Natuurlijk kan de nieuwe techniek programma’s begrijpelijker maken, debatten vertalen en informatie toegankelijker presenteren. Ze kan de burger helpen om zich in het politieke woud te oriënteren. Maar ze kan ook elke tegenspraak in duizend op maat gemaakte waarheden ontleden. Ze kan iedere kiezer precies de werkelijkheid leveren die hij wil horen. De droom van alle populisten wordt technisch geperfectioneerd: iedereen krijgt zijn eigen waarheid gratis thuisbezorgd.
De echte schande zit niet in de leugens zelf. Democratieën hebben altijd al met leugens geleefd. De schande is de systematische vernietiging van vertrouwen. Als alles gemanipuleerd zou kunnen zijn, wordt op den duur ook het echte verdacht. Wie geen enkel beeld meer gelooft, gaat uiteindelijk ook geen enkele instelling meer geloven. En wie geen enkele instelling meer gelooft, ziet de democratie als een hinderlijk besturingssysteem dat vervangen zou kunnen worden door iets „efficiënters”.
Hoe handig zou dat zijn: verkiezingen zonder kiezers, debatten zonder argumenten, politiek zonder mensen. Misschien zou een AI zelfs de verkiezingsprogramma’s kunnen schrijven, toespraken houden en daarna de commentaren erop schrijven. De burger zou alleen nog hoeven akkoord te gaan. Of te zwijgen. Beiden zijn statistisch uit te voeren.
Maar democratie is juist daarom waardevol, omdat ze inefficiënt is. Ze verspilt tijd aan discussies. Ze tolereert tegenspraak. Ze beschermt minderheden. Ze staat fouten toe. Ze is geen software-update, maar de geciviliseerde vorm van menselijke onvolkomenheid.
De machines leren ondertussen bijna alles. Talen, beelden, strategieën, zelfs gevoelens imiteren. Wat ze nog moeten leren, is de waarde van datgene wat niet berekenbaar is: vrijheid, waardigheid en democratie.
En misschien moeten wij mensen ons haasten om deze waarde niet eerder te vergeten dan de machines.