Met een indringende oproep hebben cultuurmakers tijdens het Festival d’Avignon geprotesteerd tegen het bezuinigingsbeleid van de Franse regering. Na de laatste voorstelling van Maldoror op de ereplaats van het Pausenpaleis richtten negen kunstenaars zich samen met ongeveer veertig andere cultuurmakers in een openbare verklaring rechtstreeks tot president Emmanuel Macron. De actie markeert een nieuw hoogtepunt in het verzet tegen de bezuinigingen op de cultuurbegroting en onderstreept de groeiende bezorgdheid over de toekomst van de publiek gefinancierde cultuursector in Frankrijk.
Symbolisch protest in het hart van het Franse theater
Het Festival d’Avignon geldt al decennialang als het belangrijkste podium van het Franse theater en als graadmeter voor cultuurpolitieke debatten. De symbolische impact van de protestactie, die plaatsvond in aanwezigheid van festivaldirecteur Tiago Rodrigues, was dan ook groot.
Tot de ondertekenaars van de verklaring behoren onder anderen de regisseurs Julien Gosselin, Rébecca Chaillon, Julie Deliquet en Baptiste Amann, evenals meerdere choreografen en vertegenwoordigers van de podiumkunsten. Zij verwijten de regering dat zij de cultuursector door herhaalde bezuinigingen in haar voortbestaan bedreigt.
In hun verklaring staat dat de aanhoudende ingrepen de cultuursector dwingen haar stem te verheffen, omdat de situatie inmiddels dramatisch is geworden.
Zichtbare gevolgen van het bezuinigingsbeleid
Volgens de initiatiefnemers zijn de gevolgen van de bezuinigingen al merkbaar in tal van instellingen. Producties zouden op korte termijn worden afgezegd, speelperiodes ingekort en theaters gedwongen hun programma’s aanzienlijk te beperken. Tegelijkertijd komen artistieke, technische en administratieve teams steeds meer onder financiële druk te staan.
Veel instellingen zouden hun culturele taken moeten terugschroeven of projecten volledig moeten opgeven. De ondertekenaars waarschuwen dat hierdoor niet alleen afzonderlijke instellingen, maar het hele systeem van publiek gedragen cultuurfinanciering schade oploopt.
Met het oog op Emmanuel Macron doen zij een beroep op zijn historische verantwoordelijkheid. De slotzin van hun open brief formuleren zij bijzonder indringend:
“Meneer de president, de tijd is gekomen om te beslissen aan welke kant van de geschiedenis u wilt staan. Wees niet degene die alles vernietigt.”
Cultuursector onder aanzienlijke financiële druk
Het protest komt op een moment van groeiende onzekerheid voor het Franse cultuurlandschap. Nadat de staat eerst begrotingsmiddelen had bevroren en vervolgens verdere bezuinigingen had aangekondigd, verminderden ook tal van regio’s, departementen en gemeenten hun cultuursubsidies. Omdat veel theaters tegelijk afhankelijk zijn van staats- en gemeentelijke subsidies, versterken de ingrepen elkaar.
Vertegenwoordigers van de sector waarschuwen inmiddels voor een domino-effect. Als de financiering niet snel wordt veiliggesteld, dreigen sluitingen van speellocaties, de afgelasting van reeds geplande producties en werktijdverkorting voor talrijke werknemers.
Het ministerie van Cultuur had onlangs aangegeven dat een deel van de bevroren middelen mogelijk weer kan worden vrijgegeven. Een definitieve beslissing hangt echter af van de lopende begrotingsonderhandelingen met het ministerie van Financiën.
Debat over verdere protestvormen
Binnen de cultuursector wordt inmiddels openlijk gesproken over uitbreiding van de protesten. Meerdere deelnemers aan het festival verklaarden dat een landelijk protest of zelfs een staking in de cultuurbranche steeds meer als mogelijke optie wordt beschouwd.
De vakbond CGT-Spectacle steunt dergelijke overwegingen. Tegelijkertijd pleiten verschillende theaterverantwoordelijken ervoor om mogelijke protestacties in te bedden in een bredere inzet voor de openbare dienstverlening, om meer maatschappelijke steun te verkrijgen.
Daarmee zou het debat over cultuurfinanciering onderdeel worden van de fundamentele discussie over het bezuinigingsbeleid van de staat, dat momenteel tal van openbare sectoren in Frankrijk treft.
De ongeveer 2.000 toeschouwers op de ereplaats van het Pausenpaleis volgden het voorlezen van de verklaring in volledige stilte. Pas na de laatste zin barstte minutenlang applaus los. De scène maakte duidelijk dat het conflict over de financiering van cultuur allang verder reikt dan afzonderlijke begrotingscijfers. Voor veel kunstenaars staat de vraag centraal welke rol de staat in de toekomst wil vervullen voor theater, dans, muziek en andere publiek gefinancierde kunstvormen. Het protest in Avignon zou daarmee het uitgangspunt kunnen worden van een bredere cultuurpolitieke confrontatie die ver voorbij het traditionele festival reikt.
C. Hatty