Có những câu chuyện bắt đầu nhỏ đến mức gần như bị lãng quên. Một ngôi làng, vài trạm sạc, một thị trưởng với suy nghĩ thực tế. Và chính những câu chuyện này đôi khi lại kể nhiều hơn về một quốc gia hơn tất cả các cuộc tranh luận nghị viện ở Paris.
Montigny-en-Arrouaise, một nơi bình dị ở tỉnh Aisne, thực ra không thuộc về những cộng đồng mà các dự thảo tương lai của Pháp được hình thành. Không có các công ty khởi nghiệp sôi động, không có các trung tâm nghiên cứu lớn, không có các chuyến thăm của bộ trưởng với đoàn làm phim. Cánh đồng, đường làng, những ngôi nhà gạch. Bầu trời rộng lớn. Cuộc sống thường nhật.
Và giờ đây: sạc miễn phí cho xe điện.
Điều đáng chú ý không nằm ở công nghệ mà ở giọng điệu. Trong khi chuyển đổi năng lượng của Pháp thường như một dự án giáo dục lớn bắt người dân phải hy sinh, thì ngôi làng này lại theo đuổi điều hoàn toàn khác — sự dễ dàng. Ai chạy xe điện tại đây sẽ được sạc miễn phí. Không lời răn dạy đạo đức, không chương trình thưởng phức tạp, không sự phiền hà hành chính.
Chỉ đơn giản là điện.
Có lẽ chính vì vậy mà câu chuyện này chạm đến một dây thần kinh nhạy cảm của nước Pháp. Bởi vì chuyển đổi sinh thái trong khu vực nông thôn đã mang tiếng xấu trong nhiều năm qua. Quá nhiều lần nó gợi lên những lệnh cấm, chi phí cao hơn và sự tự tin của đô thị. Ký ức về phong trào Áo vàng vẫn còn sâu sắc. Thuở đó, cơn giận dữ bùng phát vì giá xăng tăng, nhưng thực ra là về điều gì đó lớn hơn: cảm giác của nhiều người rằng chính sách sinh thái luôn ảnh hưởng đến những người vốn phải cân nhắc từng đồng một.
Ở miền quê, di chuyển đồng nghĩa với tự do — đôi khi còn là phẩm giá. Ai phải lái xe bốn mươi cây số đến chỗ làm vào buổi sáng thì sẽ không bàn luận một cách trừu tượng về chuyển đổi giao thông. Họ chỉ đơn giản là phải đổ xăng.
Chính ở đây, Montigny-en-Arrouaise đưa ra giải pháp. Xã sản xuất một phần điện năng tại địa phương và cung cấp nó theo hình thức cộng đồng. Đằng sau các trạm sạc miễn phí là một ý tưởng gần như cổ điển: Năng lượng như một tài sản chung.
Điều này dường như khá triệt để trong một thời đại cá nhân hóa liên tục.
Người ta cảm nhận được điều gì đó từng làm cho nước Pháp khác biệt — tư tưởng cộng hòa cho rằng cơ sở hạ tầng cần hơn cả một dịch vụ đơn thuần. Đường sá, trường học, ga tàu, bưu điện: Chúng từng kết nối trung tâm với vùng quê. Ngày nay, ngay trong ngành cung cấp năng lượng lại nảy sinh một ý tưởng tương tự về sự tham gia chung.
Tất nhiên mô hình vẫn còn mong manh. Những gì hoạt động ở một ngôi làng nhỏ không thể dễ dàng áp dụng cho Lyon hay Marseille. Cơ sở hạ tầng sạc miễn phí tiêu tốn tiền bạc, bảo trì và ý chí chính trị. Cuối cùng luôn có ai đó phải trả tiền.
Và dù vậy.
Sáng kiến này sở hữu một sức mạnh vượt xa kích thước của nó. Bởi vì đột nhiên chuyển đổi năng lượng không còn là hình phạt nữa, mà trở thành một lợi ích cụ thể. Điều đó thay đổi cách nhìn. Có thể cả tâm trạng nữa.
Trong nhiều năm, nước Pháp đã nói về vùng nông thôn “bị bỏ lại phía sau”, sự hoài nghi, rút lui và sự thất vọng chính trị. Nhưng có thể người ta đã bỏ qua rằng chính ở đó có thể hình thành những mô hình mới. Ở nông thôn có không gian cho các tấm pin mặt trời, cho sản xuất điện địa phương, cho các dự án cộng đồng. Nhưng hơn hết, ở đó thường vẫn tồn tại các cấu trúc xã hội mà ở các thành phố lớn đã trở nên tơi tả.
Mọi người quen biết nhau.
Điều đó nghe có vẻ đơn giản, nhưng lại thay đổi nhiều thứ. Người gặp gỡ thị trưởng trực tiếp sẽ thảo luận về chính sách năng lượng khác với người chỉ đọc các quy định vô danh từ Paris. Niềm tin không được xây dựng từ các chiến dịch quảng cáo mà từ sự gần gũi. Có thể chính điều đó là sự tinh tế âm thầm của dự án này.
Đây không phải là một cuộc cách mạng với cờ phấp phới.
Mà là một ý tưởng làng quê với sức mạnh đáng ngạc nhiên.
Và có thể trong đó ẩn chứa một sự thật khó chịu đối với tầng lớp chính trị của Pháp: Chuyển đổi sinh thái được chấp nhận không phải ở nơi nó được tuyên bố ầm ĩ nhất, mà ở nơi nó làm cho cuộc sống hàng ngày trở nên đơn giản hơn. Con người hiếm khi thay đổi vì sự hứng thú với các mục tiêu trừu tượng. Họ thay đổi khi cuộc sống trở nên thiết thực hơn, tiết kiệm hơn hoặc dễ chịu hơn.
Đó chính là điều mà ngôi làng nhỏ bé này ở Aisne dường như hiểu rõ hơn nhiều bộ ngành.
Trong khi tại Paris vẫn tiếp tục xây dựng các chiến lược lớn, thì đâu đó giữa đồng ruộng và tháp nhà thờ, vài cư dân đang sạc xe ô tô miễn phí. Gần như không có gì đặc biệt. Và chính điều đó làm cho cảnh tượng trở thành một phản đề nhẹ nhàng so với cuộc tranh luận kéo dài và nóng bỏng ở Pháp.
Không phải một ý thức hệ lớn lao.
Chỉ là một ổ cắm điện trên quảng trường làng — và cảm giác rằng sự thay đổi đôi khi bắt đầu từ những nơi không ai để ý.
Một bài viết của M. Legrand