De weilanden zijn bruin in plaats van groen, de grond gebarsten en droog. Wat vroeger zelfs in hete zomers nog voldoende voer voor het rundvee bood, lijkt tegenwoordig op veel plaatsen op een dorre steppe. Voor talrijke veehouders in Frankrijk wordt de situatie dramatisch. Omdat het gras nauwelijks nog teruggroeit en de voerreserves sneller slinken dan verwacht, rest veel bedrijven slechts een bittere beslissing: zij moeten een deel van hun kuddes verkopen om de overblijvende dieren überhaupt nog te kunnen verzorgen.
Voor de getroffen landbouwers is deze stap veel meer dan een economische maatregel. Velen spreken van een beslissing die hun hart breekt. Koeien die jarenlang zijn grootgebracht of voor de fok zijn geselecteerd, verlaten het erf niet vrijwillig, maar omdat er simpelweg geen voer is. Sommige bedrijven doen afstand van maximaal een vijfde van hun kudde – een ingreep waarvan de gevolgen nog lang voelbaar zullen blijven.
De oorzaak ligt in een uitzonderlijke combinatie van aanhoudende droogte, meerdere hittegolven en uitblijvende neerslag. Al aan het begin van de zomer kwam de grasgroei op veel percelen vrijwel volledig tot stilstand. In plaats van sappige weiden vinden de dieren alleen nog verdorde halmen. Voor de boeren betekent dit dat zij hun wintervoorraden nu al moeten aanspreken.
Hooi en kuilvoer, eigenlijk bedoeld als reserve voor het koude seizoen, belanden midden in de zomer al in de voederbakken. Daarmee groeit de bezorgdheid over de komende maanden. Zijn de voorraden voldoende tot de winter? Of dreigt er al in de herfst een nog groter tekort? Deze vragen houden momenteel veel agrarische familiebedrijven bezig.
Daar komt een economisch probleem bij. Wanneer veel veehouders tegelijk dieren verkopen, neemt het aanbod op de markt aanzienlijk toe. De prijzen komen onder druk te staan, waardoor veel koeien onder hun werkelijke waarde moeten worden verkocht. Op korte termijn levert de verkoop weliswaar dringend benodigde liquiditeit op en vermindert deze de voerbehoefte. Op lange termijn ontbreken echter juist de dieren die in de toekomst inkomsten moeten garanderen en het voortbestaan van het bedrijf moeten veiligstellen.
Vooral fok- en moederkoeien worden hierdoor hard getroffen. Achter elk dier schuilen vaak jarenlang werk, ervaring en zorgvuldige selectie. Wanneer zo’n koe verloren gaat, verdwijnt niet alleen een dier, maar vaak ook een waardevol deel van de ontwikkeling van het bedrijf. “Dat doet echt pijn”, klinkt het momenteel steeds weer uit de agrarische regio’s.
De huidige situatie maakt tegelijk duidelijk hoe sterk klimaatverandering de landbouw verandert. Langere droogteperioden en extreme hitte komen steeds vaker voor. Regio’s die vroeger als betrekkelijk betrouwbaar golden, kampen inmiddels regelmatig met watertekorten en dalende opbrengsten op de weiden. Veel bedrijven staan daarom voor de opgave hun bedrijfsvoering ingrijpend aan te passen – met nieuwe voedergewassen, grotere voorraden en aangepast weidebeheer.
Toch blijft de hoop op regen bestaan. Elke aanzienlijke neerslag zou de weiden nieuw leven kunnen inblazen en de voervoorziening ten minste gedeeltelijk kunnen verlichten. Maar vrijwel niemand wil nog uitsluitend vertrouwen op een weersomslag. Te vaak werden korte regenperiodes de afgelopen jaren opnieuw gevolgd door lange hittegolven.
Voor veel veehouders staat deze zomer veel meer op het spel dan alleen de voervoorziening voor de komende maanden. Het gaat om de toekomst van hun boerderijen, om familiebedrijven met een lange traditie en om de vraag hoe veerkrachtig de landbouw daadwerkelijk nog is in tijden van steeds extremere weersomstandigheden.
Auteur: C.H.