Een grootschalige controleactie in de Bouches-du-Rhône markeert een nieuwe koers in het Franse drugsbeleid. Met 1.200 inzetkrachten en strengere boetes wil Parijs een duidelijk signaal afgeven – niet alleen aan dealers, maar ook aan gelegenheidsgebruikers.
In 23 steden van het Zuid-Franse departement Bouches-du-Rhône, waaronder Marseille, zijn politie en gendarmerie op 28 januari 2026 een grootschalige controleactie tegen drugsgebruikers gestart. De driedaagse maatregel maakt deel uit van een politieke koerswijziging die president Emmanuel Macron medio december 2025 in Marseille had aangekondigd: de boete voor het bezit van drugs moet worden verhoogd van momenteel 200 naar 500 euro. Dit laat zien dat Frankrijk zijn repressieve koers in de omgang met illegale middelen aanscherpt – met de focus op de eindgebruiker.
Gebruik onder algemene verdenking
De beelden zijn duidelijk: politieagenten op fietsen kammen de wijk Belsunce uit, een sociaal gespannen buurt nabij het centraal station van Marseille. De scènes die journalisten van Franceinfo documenteren, verduidelijken de nieuwe aanpak. Een 38-jarige vrouw wordt betrapt met crack ter waarde van tien euro. Ook een voorbijganger met een joint wordt op de bon geslingerd. De acties verlopen soms gespannen. „Ik sta voor mijn eigen voordeur, en u controleert mij?“, klaagt een buurtbewoner. Het antwoord van de politieagent: „Het is geen toeval dat we hier zijn.“
Wat in de op een na grootste stad van Frankrijk exemplarisch zichtbaar wordt, is een paradigmaverschuiving in het Franse drugsbeleid. Tot nu toe lag de nadruk op de bestrijding van de handel, nu komt het gebruik sterker in beeld. De nieuwe koers wordt door plaatsvervangend politieprefect Corinne Simon ondubbelzinnig geformuleerd: „Als u drugs koopt, of dat nu af en toe of regelmatig is, draagt u bij aan de drugshandel.” De consument wordt dus niet langer alleen als slachtoffer, maar ook als medeveroorzaker van het probleem gezien – een visie die critici als verkortend en stigmatiserend bestempelen.
Boetes als belangrijkste instrument
De zogenoemde amende forfaitaire délictuelle, een forfaitaire strafbetaling, werd in 2020 ingevoerd om het justitiële systeem te ontlasten. Zij stelt de politie in staat drugsbezit direct ter plaatse met een boete te bestraffen, zonder dat een gerechtelijke procedure nodig is. In 2025 werden alleen al in het departement Bouches-du-Rhône ongeveer 15.000 van dergelijke boetes opgelegd. De verhoging naar 500 euro moet een afschrikkend effect hebben – en geeft blijk van de politieke wil om harder op te treden.
Maar deskundigen en maatschappelijk werkers waarschuwen: juist sociaal achtergestelde gebruikers zouden door dergelijke maatregelen extra onder druk worden gezet. De strategie dreigt symptomen te bestrijden zonder oorzaken aan te pakken – zoals armoede, gebrek aan perspectief of psychische aandoeningen. Bovendien zijn er tot dusver nauwelijks betrouwbare gegevens over de effectiviteit van de geldboetes op het daadwerkelijke drugsgebruik.
Veiligheidsdiscours in plaats van gezondheidsbeleid
Frankrijks repressieve omgang met drugs staat in Europees vergelijk relatief geïsoleerd. Terwijl Portugal al in 2001 begon met de decriminalisering van drugsgebruik en sindsdien inzet op therapie in plaats van straf, blijft Frankrijk vasthouden aan juridische vervolging. Ook in Duitsland, Luxemburg of Zwitserland worden inmiddels steeds vaker reguleringsmodellen besproken, met name met betrekking tot cannabis.
In Frankrijk domineert daarentegen het veiligheidsdiscours. Het thema drugs wordt steeds vaker gekoppeld aan de bestrijding van clanstructuren, jeugdcriminaliteit en „Zones de non-droit“ – rechteloze zones. De controles in Marseille staan daarmee ook symbool voor een beleid dat binnenlandse politieke daadkracht wil demonstreren. President Macron kondigde tijdens zijn bezoek aan de mediterrane stad niet alleen de verhoging van de boetes aan, maar ook investeringen in politie en justitie. De subtekst: controle in plaats van decriminalisering.
Deze lijn past in de bredere context van een politieke constellatie waarin rechtse en extreemrechtse partijen steeds meer de toon zetten. De regeringsmeerderheid staat onder druk om hardheid te tonen – ook tegenover degenen die tot dusver eerder als slachtoffers dan als daders golden. De consument wordt gecriminaliseerd om daadkracht te signaleren.
Tussen symboolpolitiek en systemische leemte
Of de nieuwe strategie op lange termijn effect heeft, blijft twijfelachtig. Het Franse drugsbeleid bevindt zich in een spanningsveld tussen symbolische machtsvertoon en gemiste hervormingen. De structurele oorzaken van drugsgebruik – van gebrekkige preventie en overbelaste verslavingszorginstellingen tot ontbrekende psychologische begeleiding – blijven grotendeels onbehandeld.
Hoewel het verband tussen gebruik en georganiseerde drugshandel reëel is, manen experts tot nuance. Een gelegenheidsgebruiker met een joint draagt niet in dezelfde mate bij aan de financiering van criminele netwerken als grootschalige smokkel of professionele handel. Een algemene gelijkstelling ondermijnt deze nuances – en zou het vertrouwen in overheidsmaatregelen verder kunnen doen afbrokkelen.
De huidige controles zijn dus meer dan alleen een veiligheidsmaatregel: ze zijn een uitdrukking van een fundamentele maatschappelijke vraag over hoe met drugsgebruik moet worden omgegaan – als een strafrechtelijk probleem of als een sociaal en gezondheidsbeleidsthema. Het antwoord van Frankrijk is voorlopig duidelijk – maar of het ook duurzaam is, blijft open.
Auteur: Andreas M. Brucker