Het bezoek van Emmanuel Macron aan Damaskus is veel meer dan een gewone diplomatieke reis. Als eerste staatshoofd van een belangrijke westerse mogendheid reist de Franse president sinds de val van Baschar al-Assad eind 2024 en de machtsovername door de overgangspresident Ahmed al-Chareh naar Syrië. Daarmee geeft Macron een politiek betekenisvol signaal.
Het bezoek markeert het einde van een hoofdstuk dat in 2011 begon, toen Frankrijk na de bloedige neerslag van de volksopstand alle betrekkingen met het Assad-regime verbrak. Meer dan een decennium behoorde Parijs tot de meest standvastige westerse hoofdsteden in de omgang met Damaskus. Vandaag zijn de geopolitieke randvoorwaarden fundamenteel veranderd.
Een bewust gekozen Franse strategie
In feite bereidt Emmanuel Macron deze toenadering al enkele maanden voor. Al in mei 2025 verraste hij vele Europese partners toen hij Ahmed al-Chareh ontving in het Élysée-Palast en de nieuwe Syrische staatsleider daarmee zijn eerste officiële bezoek in een westerse hoofdstad mogelijk maakte.
Destijds riep deze beslissing veel kritiek op, vooral vanwege het jihadistische verleden van de nieuwe Syrische president. Macron verdedigde zijn koers echter met een pragmatisch argument: Frankrijk wil de politieke overgang begeleiden in plaats van het veld over te laten aan regionale machten of aan Rusland. Met de reis naar Damaskus voert Parijs deze strategie nu consequent voort.
Frankrijk streeft daarbij meerdere doelen tegelijk na.
Op de eerste plaats staan veiligheidsbelangen. Parijs wil ervoor zorgen dat de nieuwe Syrische autoriteiten hun strijd tegen overgebleven cellen van de terreurorganisatie “Islamitische Staat” voortzetten en de samenwerking op het gebied van inlichtingendiensten behouden.
Ten tweede gaat het om diplomatieke invloed. Met de officiële hervatting van de betrekkingen met Damaskus wil Frankrijk zijn rol in een regio veiligstellen waarvan de machtsverhoudingen zich momenteel herordenen.
Ten slotte speelt ook de economische dimensie een belangrijke rol.
De wederopbouw centraal
Volgens opgave van het Syrische presidentschap wordt Emmanuel Macron vergezeld door een delegatie van investeerders en vertegenwoordigers van grote Franse bedrijven. Het doel is de economische samenwerking tussen beide landen uit te breiden.
Na vijftien jaar oorlog staat Syrië voor een enorme wederopbouwtaak. Investeringen zijn nodig in vrijwel alle sectoren – van infrastructuur en vervoer tot energievoorziening en telecommunicatie en het gezondheidswezen. De Franse autoriteiten zijn zich ervan bewust dat de concurrentie intens zal zijn. Bedrijven uit Turkije, China en de Golfstaten hebben zich al vroegtijdig gepositioneerd.
Dit economische perspectief verklaart ook waarom meerdere westerse staten hun Syriëpolitiek heroverwegen sinds de geleidelijke versoepeling van Europese en Amerikaanse sancties.
Een nog steeds fragiele normalisering
Het bezoek vindt echter onder moeilijke voorwaarden plaats.
Slechts enkele dagen voor de officiële aankondiging van de reis eiste een bomaanslag op een café in het centrum van Damaskus vele dodelijke slachtoffers. De aanslag benadrukt dat de veiligheidssituatie in het land uiterst fragiel blijft. Om veiligheidsredenen werden daarom meerdere oorspronkelijk geplande openbare onderdelen, onder meer een wandeling door de oude binnenstad van Damaskus, geschrapt.
Bovendien krijgen de nieuwe Syrische machthebbers nog steeds forse kritiek te verduren met betrekking tot de bescherming van religieuze en etnische minderheden. Geweld tegen alawitische en later drusische gemeenschappen heeft in tal van westerse hoofdsteden twijfels doen rijzen over de vraag of de nieuwe leiding werkelijk in staat is een inclusieve staat op te bouwen.
Frankrijk volgt daarom een voorzichtig spoor: dialoog ja – maar zonder een onvoorwaardelijke blijk van vertrouwen.
Een boodschap aan meerdere hoofdsteden
Het bezoek heeft tegelijk een uitgesproken internationale dimensie.
Allereerst is het signaal gericht aan Washington. Hoewel ook de Verenigde Staten de politieke overgang in Syrië steunen, wil Parijs benadrukken dat het zelf een leidende rol in het Syrische dossier wil behouden en de politieke toekomst van het land niet uitsluitend aan de VS wil overlaten.
De boodschap geldt evenzeer Ankara, dat als een centrale speler in Syrië wordt gezien en waar Emmanuel Macron aansluitend aan de NAVO-top zal deelnemen. Frankrijk wil duidelijk maken dat het een belangrijke gesprekspartner blijft bij de veiligheidspolitieke en geopolitieke vraagstukken in het Midden-Oosten.
Niet in de laatste plaats is de initiatiefname gericht aan de Europese partners. Door het voortouw te nemen hoopt de Franse regering de Europese Unie geleidelijk te bewegen tot een gecontroleerde normalisering van de betrekkingen met Damaskus.
Een politiek waagstuk
Deze strategie blijft echter niet zonder risico’s.
Ahmed al-Chareh probeert zich te presenteren als een hervormingsgezinde staatsman die een door oorlog verwoest land kan stabiliseren. Zijn verleden en de aanhoudende problemen van zijn regering voeden echter nog steeds aanzienlijke bezwaren bij veel waarnemers.
Met zijn reis naar Damaskus zet Emmanuel Macron ook een deel van zijn eigen politieke geloofwaardigheid op het spel. Mocht het Syrische overgangsproces daadwerkelijk leiden tot duurzame stabilisering en betere bescherming van alle bevolkingsgroepen, dan zou Frankrijk kunnen claimen deze verandering vroegtijdig te hebben gesteund. Verslechtert de situatie echter opnieuw, dan zal het Franse openstellen waarschijnlijk sterker onder vuur komen te liggen.
Feit is al duidelijk: dit bezoek markeert een belangrijk diplomatiek keerpunt. Vijftien jaar na het verbreken van de betrekkingen tussen Parijs en Damaskus keert Frankrijk officieel terug op het Syrische toneel. De reis benadrukt nogmaals een constante in de internationale politiek: wanneer geopolitieke machtsverhoudingen veranderen, winnen strategische belangen vaak het van vroegere principiële standpunten.
Andreas M. Brucker