Frankrijk kijkt opnieuw naar een reeks geweldsincidenten die het land schudden. Binnen enkele dagen veroorzaakten schietpartijen in Grenoble, een moord in Nantes en de dood van een elfjarige jongen in Rennes afschuw. Drie steden, drie totaal verschillende milieus – en toch dezelfde indruk: geweld dringt steeds dieper door in het dagelijks leven.
In Grenoble lijkt veel inmiddels op een duister ritueel. Sirenes in de nacht, politieafzettingen ’s ochtends, uitgebrande auto’s langs de weg. In de wijk Mistral vielen dinsdagavond opnieuw schoten. Een man overleed, drie anderen raakten gewond. De daders schoten vanuit een voertuig en verdwenen spoorloos. Voor de onderzoekers wijst bijna alles op een afrekening binnen het drugsmilieu.
Het meest bedrukkende is daar wellicht niet de afzonderlijke daad, maar de constante herhaling ervan. De inwoners spreken inmiddels van een soort gevoelloosheid. Vroeger schudde elke schietpartij de hele stad op. Tegenwoordig halen velen alleen maar de schouders op. Dat zegt alleen al veel over de stemming. Geweld is geen uitzondering meer – het dreunt als een permanent achtergrondgeluid door bepaalde wijken.
Ook Nantes ervaart deze verandering. De stad gold lang als relatief rustig, bijna als een tegenmodel voor de probleemgebieden rondom Marseille of Parijs. Maar dat beeld brokkelt flink af. In de wijk Halvêque nabij het Stade de la Beaujoire vermoordden onbekenden een jonge man met een schot in het hoofd. De daders vluchtten op motoren. Ook hier leidt het spoor duidelijk naar de wereld van drugsdealen en territoriale machtsstrijd.
Het is vooral bitter: nog geen paar dagen geleden stierf in Nantes al een vijftienjarige bij een schietpartij, meerdere minderjarigen raakten gewond. De slachtoffers worden jonger, de drempels om geweld te gebruiken lager. Wie er woont beschrijft nu een klimaat van voortdurende spanning. Ouders halen hun kinderen vroeger naar huis, jongeren mijden bepaalde straten na donker. Zulke uitspraken hoor je steeds vaker – en juist dat maakt veel mensen bang.
Diepere impact had echter het geval uit Rennes.
Daar gaat het niet om georganiseerde misdaad, niet om rivaliserende netwerken of zwaarbewapende drugsgroepen. Een elfjarige jongen genaamd Théo verloor zijn leven vanwege hengelsportmateriaal ter waarde van enkele euro’s. Twee jongeren bekende hem te hebben gewurgd. Volgens het Openbaar Ministerie wilden ze wraak nemen en het materiaal terughalen.
Alleen al die motivatie voelt als een klap in de maag.
Een kind sterft door een paar aasjes en vislijnen – schrijnender, bruter en zinlozer valt maatschappelijke verloedering nauwelijks te beschrijven. Juist deze totale disproportie tussen aanleiding en daad raakt veel mensen. Het roept vragen op waarop politiek en samenleving tot nu toe nauwelijks antwoorden hebben gevonden.
Achter deze gevallen schuilt namelijk meer dan slechts criminaliteit. In Grenoble en Nantes toont zich een staat die strijdt tegen flexibele, jonge en steeds beter bewapende netwerken. In Rennes onthult zich daarentegen een diffuse jeugdgeweld zonder duidelijk patroon, zonder herkenbare grenzen, soms bijna zonder aanwijsbare motivatie.
Het publieke debat pendelt tussen oproepen tot hardheid en sociale verklaringen. Meer politie, strengere straffen, betere preventie, meer sociaal werk – de discussies lijken al jaren op elkaar. Maar buiten op straat slaat vooral vermoeidheid toe. Veel Fransen hebben het gevoel dat geweld niet plotseling meer binnenkomt. Het hoort er tegenwoordig gewoon bij.
Misschien ligt hierin wel de eigenlijke schok van deze dagen.
Niet alleen de brutaliteit van de daden.
Maar de gewenning eraan.