Frankrijk staat voor een uitdaging die veel verder gaat dan klassieke milieupolitiek. Volgens de Hoge Raad voor het Klimaat (Haut Conseil pour le Climat, HCC) is het land vandaag ontworpen voor klimatologische omstandigheden die tot het verleden behoren. Wegen, spoorlijnen, gebouwen, elektriciteitsnetten, landbouwgrond en stedelijke infrastructuren zijn gepland voor het klimaat van de 20e eeuw. De realiteit van de 21e eeuw wordt echter gekenmerkt door vaker voorkomende hittegolven, langdurige droogtes, zware regenval en een toenemend aantal klimaatgerelateerde natuurlijke gevaren.
Deze vaststelling vormt de kern van het meest recente rapport van de HCC. De experts concluderen dat Frankrijk zich weliswaar bewust is van de nieuwe klimaatrealiteit, maar dat de aanpassing aan de klimaatverandering veel langzamer verloopt dan de snelheid waarmee de gevolgen van de opwarming van de aarde verergeren.
Aanpassing komt maar langzaam op gang
De Hoge Raad bekritiseert met name dat de tot nu toe genomen politieke maatregelen de uitdagingen niet aankunnen. Volgens de experts ontbreekt het nog steeds aan een overkoepelende strategie die de verschillende beleidsterreinen effectief met elkaar verbindt. Tegelijkertijd blijven de financiële middelen voor aanpassingsmaatregelen beperkt of zijn ze moeilijk te doorgronden.
Ook de samenwerking tussen de staat, regio’s, gemeenten en het bedrijfsleven wordt als onvoldoende beschouwd. Veel maatregelen richten zich nog steeds op het herstellen van schade na natuurrampen in plaats van de gevolgen vooraf te beperken door vooruitziende planning.
Volgens de HCC betekent klimaataanpassing veel meer dan alleen het intensiever inzetten van airconditioning of de bouw van extra waterkeringen. Frankrijk moet zijn bouwvoorschriften, stadsplanning, waterbeheer, landbouw en de bescherming van natuurlijke habitats fundamenteel aanpassen aan de veranderde klimatologische omstandigheden.
Planning voor een Frankrijk dat vier graden warmer is
De Franse regering werkt inmiddels officieel met een referentiescenario dat tegen het einde van de eeuw een opwarming tot vier graden Celsius boven het pre-industriële niveau voorziet. Dit scenario wordt niet langer als onwaarschijnlijke extreme situatie beschouwd, maar als realistische basis voor planning van infrastructuur, ruimtelijke ordening en openbare investeringen.
In dit licht worden bestaande zwakke plekken steeds duidelijker zichtbaar. Spoorrails vervormen tijdens extreme hitteperioden, talrijke scholen en ziekenhuizen hebben geen voldoende bescherming tegen hitte, elektriciteitsnetten komen onder druk door de stijgende koelvraag, terwijl watertekorten in veel regio’s een groeiende belasting vormen. Daar komen kustgebieden bij die steeds meer te lijden hebben van erosie en de stijging van de zeespiegel.
De experts waarschuwen dan ook tegen het blijven baseren van huidige investeringen op de klimatologische aannames van afgelopen decennia. Infrastructuur die nu wordt aangelegd, moet bestand zijn tegen de omstandigheden van de komende decennia.
Gemeenten dragen de hoofdlast
De rol van de territoriale collectieven wordt bijzonder benadrukt. Regio’s, departementen en gemeenten hebben vergaande bevoegdheden op het gebied van stadsontwikkeling, verkeer, watervoorziening en rampenbestrijding. Juist op dit niveau wordt bepaald hoe veerkrachtig steden en dorpen in de toekomst zullen zijn tegenover de gevolgen van de klimaatverandering.
Op veel plaatsen ontbreken echter voldoende financiële middelen, technische kennis en langetermijnzekerheid in de planning. De HCC pleit daarom voor sterkere ondersteuning van de gemeenten en een betere afstemming tussen nationaal en regionaal niveau. Alleen zo kunnen aanpassingsmaatregelen op grote schaal worden doorgevoerd.
Niet alleen de aanpassing baart zorgen
De kritiek van de Hoge Raad beperkt zich niet tot de aanpassing aan de klimaatverandering. De experts zien ook dat het Franse klimaatbeleid voor het verminderen van broeikasgasemissies op een problematisch spoor zit.
Naar hun oordeel is het tempo van emissiereductie de laatste tijd vertraagd. Daardoor komen zowel de tussendoelstellingen tot 2030 als het langetermijndoel van klimaatneutraliteit tegen 2050 steeds meer onder druk te staan. Verantwoordelijk daarvoor zijn onder andere wisselende politieke prioriteiten en onzekerheden rond belangrijke maatregelen zoals energetische renovatie van gebouwen of de uitbreiding van hernieuwbare energie. Deze ontbrekende continuïteit bemoeilijkt langetermijninvesteringen en ondermijnt de geloofwaardigheid van het Franse klimaatbeleid.
De Hoge Raad maakt duidelijk dat klimaatbescherming en klimaataanpassing geen gescheiden beleidsterreinen zijn. Beiden moeten parallel worden voortgezet om de economische en maatschappelijke gevolgen van de klimaatverandering doeltreffend te beperken.
De centrale boodschap van het rapport is duidelijk: Frankrijk kan zijn toekomst niet langer plannen met de klimaatafbeeldingen van het verleden. Aanpassing aan de klimaatverandering is geen optionele milieumaatregel meer, maar een fundamentele voorwaarde voor het functioneren van economie, infrastructuur, openbare diensten en de bescherming van de bevolking.
De eigenlijke vraag is daarom niet langer of het klimaat verandert, maar of staat, bedrijfsleven en samenleving zich snel genoeg op deze nieuwe realiteit kunnen instellen. Juist op dit punt ziet de Hoge Raad voor het Klimaat nog steeds aanzienlijke politieke actie nodig.