De Franse regering bereidt zich voor op een nieuwe fase van strikte begrotingsdiscipline. De aanleiding is niet alleen de structurele zwakte van de openbare financiën, maar steeds meer ook de economische schokwerking van de oorlog in het Midden-Oosten. In Parijs groeit de zorg dat stijgende energieprijzen, hogere financieringskosten en een zwakkere conjunctuur de toch al krappe staatsbegroting verder kunnen destabiliseren. Volgens informatie uit regeringskringen kunnen tot zes miljard euro aan aanvullende besparingen noodzakelijk zijn om het tekortdoel voor 2026 überhaupt nog te halen.
Zo wordt een geopolitieke crisis steeds meer een binnenlandse belastingproef voor Frankrijk – met mogelijk verstrekkende gevolgen voor groei, sociale zekerheid en politieke stabiliteit.
De terugkeer van de energieangst
De Franse regering had haar begrotingsplanning oorspronkelijk gebaseerd op gematigde energieprijzen en een geleidelijke economische stabilisatie. Maar de escalatie in het Midden-Oosten verandert deze aannames ingrijpend. Op de internationale markten reageren olie- en gasprijzen gevoelig op iedere uitbreiding van het conflict. Voor Frankrijk betekent dit hogere importkosten, duurdere productiekosten en opnieuw inflatiedruk.
Frankrijk beschikt zwar über een hoog aandeel kernenergie in vergelijking met andere Europese landen, maar de economie blijft sterk afhankelijk van wereldwijde energieprijzen – vooral in de transportsector, de industrie en de landbouw. Zelfs kleine prijsstijgingen hebben directe gevolgen voor consumentenprijzen en winstmarges van bedrijven.
Daarbij komt een psychologische factor: bedrijven investeren voorzichtiger, consumenten beperken hun uitgaven, banken herberekenen risico’s. Deze mix van onzekerheid en stijgende kosten kan de toch al zwakke economische groei verder afremmen.
Het Franse ministerie van Financiën vreest daarom een klassiek stagflatie-effect: geringe groeicijfers bij tegelijkertijd hoge prijsdruk. Voor een staat met chronisch hoge uitgaven en een al zwaar belaste begroting ontstaat daarmee een bijzonder gevaarlijk scenario.
De schuldenlast wordt het kernprobleem
Het grootste probleem voor de regering is inmiddels niet zozeer de energievraag, maar vooral de snel stijgende financieringskosten van de staat. Frankrijk behoort met een staatsschuld van inmiddels ruim boven de 110 procent van het bruto binnenlands product tot de meest schuldbezwaarde landen van de eurozone.
Jarenlang kon Parijs profiteren van het lage-rentebeleid van de Europese Centrale Bank. Deze fase is voorbij. Sinds de monetaire beleidswijziging van de ECB stijgen de rendementen op Franse staatsobligaties merkbaar. Elke nieuwe geopolitieke crisis versterkt bovendien de nervositeit op de financiële markten.
Volgens berekeningen rond het ministerie van Financiën zouden alleen al de hogere rentekosten de Franse staatsbegroting met ongeveer 3,6 miljard euro extra kunnen belasten. Daarmee ontwikkelt de schuldendienst zich steeds meer tot een van de grootste afzonderlijke posten in het budget.
De regering van premier Lecornu ziet zich daardoor gesteld voor een dubbel dilemma: enerzijds eist Brussel geloofwaardige tekortreducties, anderzijds zou een te harde bezuinigingskuur de toch al fragiele conjunctuur verder verzwakken.
Lecornu tussen financiële markten en straat
Politiek is de situatie delicaat. Frankrijk bevindt zich al jaren in een fase van sociale en fiscale spanningen. De pensioenreform, terugkerende protestbewegingen en de hoge inflatie hebben het vertrouwen van veel burgers in het economisch politiek handelen van de staat geschaad.
Lecornu probeert nu een evenwichtskunst. De regering wil het tekortdoel van vijf procent van het bruto binnenlands product handhaven, maar tegelijkertijd nieuwe sociale explosies voorkomen. Daarin schuilt precies de politieke moeilijkheid: besparingen ter waarde van miljarden zijn nauwelijks te realiseren zonder dat burgers direct worden getroffen.
Momenteel wordt er gedebatteerd over bevroren ministeriebegrotingen, uitgestelde investeringsprogramma’s en kortingen op staatskredieten en subsidies. Ook de gezondheids- en sociale sector staan onder toezicht. Officieel benadrukt de regering weliswaar dat verzekerden en socialezekerheidsgerechtigden zoveel mogelijk gespaard moeten worden, maar in de praktijk zijn ingrepen in deze sectoren politiek nauwelijks helemaal te vermijden.
Een bijzonder probleem vormt daarbij de structurele starheid van de Franse begroting. Een groot deel van de uitgaven is langjarig gebonden – onder andere door pensioenen, sociale overdrachten en personeelskosten in de publieke dienst. De feitelijke ruimte voor kortetermijnbesparingen is daarom beperkt.
Oppositie waarschuwt voor „recessief beleid”
De politieke oppositie reageert daarop scherp. Linkse partijen en vakbonden verwijten de regering dat ze geopolitieke crises aanwendt als voorwendsel voor een neoliberale bezuinigingskuur. De voorzitter van de commissie Financiën van de Nationale Vergadering, Éric Coquerel, sprak van een „recessief beleid” dat groei en koopkracht nog verder zou verzwakken.
De huidige discussie doet inderdaad denken aan eerdere Europese bezuinigingsfasen na de financiële en eurocrisis. Destijds bleek dat abrupte besparingen op korte termijn weliswaar tekorten konden stabiliseren, maar tegelijkertijd de vraag, investeringen en werkgelegenheid belasten.
Frankrijk verschilt echter op één besluitend punt van Zuid-Europa tijdens de eurocrisis: het land beschikt nog steeds over een grote industriële basis, hoge particuliere vermogens en relatief stabiele institutionele structuren. Parijs wordt op de financiële markten ondanks de hoge schulden nog niet als een direct risicofall beschouwd.
Maar precies dit vertrouwen probeert de regering nu te verdedigen. Het verlies van controle over de staatsfinanciën zou de herfinancieringskosten verder kunnen verhogen en daarmee een gevaarlijke vicieuze cirkel veroorzaken.
De op een na grootste economie van Europa onder druk
De ontwikkelingen in Frankrijk worden ook in Brussel nauwlettend gevolgd. Als de op een na grootste economie van de eurozone heeft het land een aanzienlijke invloed op de stabiliteit van de gehele Europese monetaire unie.
Mocht Frankrijk zijn tekortdoelen langdurig niet halen, dan kan dit het Europese debat over fiscale regels opnieuw verscherpen. Beoordelingsbureaus volgen de Franse schuldenontwikkeling nu al met toenemende scepsis.
Tegelijk illustreert het Franse voorbeeld hoe sterk geopolitieke conflicten inmiddels nationale begrotingen beïnvloeden. De oorlog in het Midden-Oosten raakt niet alleen het buitenlands- en veiligheidsbeleid, maar steeds meer ook inflatie, energievoorziening, rentebeleid en sociale stabiliteit binnen Europa.
Voor president Emmanuel Macron komt deze ontwikkeling op een uiterst ongelukkig moment. Zijn regering probeert al jaren Frankrijk economisch te moderniseren en tegelijkertijd de sociale zekerheid te behouden. De nieuwe begrotingsrisico’s zullen deze toch al lastige evenwichtsoefening aanzienlijk bemoeilijken.
Feit is: de financiële speelruimte van de Franse staat wordt krapper. En hoe langer de crisis in het Midden-Oosten duurt, hoe groter de druk op Parijs wordt om te kiezen tussen fiscale geloofwaardigheid en sociaal vrede. Daarin schuilt de werkelijke politieke explosiviteit van het huidige debat.
P.T.