De Franse Senaat heeft in de nacht van 30 juni 2026 een van de meest omstreden agrarische besluiten van de afgelopen jaren genomen. Met 183 tegen 129 stemmen keurden de parlementaire kamer een amendement bij de wet over het landbouwnoodplan goed, dat onder strikte voorwaarden de tijdelijke herintroductie van twee in Frankrijk verboden insecticiden mogelijk maakt: Acetamiprid en Flupyradifuron. Opvallend is niet alleen de duidelijke uitslag van de stemming, maar ook het gegeven dat de regering de maatregel uitdrukkelijk afkeurde.
De beslissing onderstreept het diepe conflict tussen economische belangen van de landbouw en de doelstellingen van milieu- en soortenbescherming. Tegelijk laat ze zien hoe moeilijk het voor Frankrijk is geworden om nationale milieunormen in overeenstemming te brengen met de concurrentievoorwaarden binnen de Europese interne markt.
Een nieuwe poging na het mislukken van de Duplomb-regeling
De stemming knoopt aan bij een jarenlange debatvoering. Al in 2025 probeerde de conservatieve senator Laurent Duplomb wettelijk opnieuw het gebruik van bepaalde neonicotinoïden of vergelijkbare werkzame stoffen mogelijk te maken. Dat eerdere plan mislukte echter voor de Conseil constitutionnel, die de voorgenomen uitzonderingsregelingen vanwege onvoldoende juridische waarborgen ongrondwettelijk verklaarde.
Het nu aangenomen amendement moet precies die tekortkomingen herstellen. De uitzonderingen zijn tijdelijk en mogen alleen worden verleend na een technische beoordeling door de bevoegde gezondheids- en veiligheidsautoriteit. Daarmee houdt de wetgever rekening met de eisen die eerder door de Conseil d’État en de Conseil constitutionnel waren geformuleerd.
Toch gaat het nadrukkelijk niet om een algemene hergoedkeuring van de werkzame stoffen. Enkel nauw omschreven ontheffingen zouden mogelijk zijn.
Getroffen teelten
De voorgenomen uitzonderingsregelingen hebben uitsluitend betrekking op agrarische sectoren waarin producenten naar eigen zeggen momenteel geen voldoende doeltreffende alternatieven tegen bepaalde schadelijke insecten hebben.
Concreet worden genoemd:
- Suikerbieten,
- Hazelnoten,
- Kersen,
- Appels.
Voor de suikerbietenproductie voorziet het Senaatsbesluit een bijzonder ruime regeling. Zaadbehandelingen zouden eerst voor één jaar zijn toegestaan en daarna tweemaal verlengd kunnen worden. Daarnaast zouden in uitzonderingsgevallen ook gerichte bespuitingen mogelijk zijn, mits dit vanuit agronomisch oogpunt noodzakelijk wordt geacht.
De argumenten van de voorstanders
De aanhangers van de nieuwe regeling wijzen vooral op de economische situatie van talrijke landbouwbedrijven. Frankrijk zou zich met zijn nationale verbod in een concurrentiepositie hebben geplaatst die binnen de Europese Unie nauwelijks hor is.
Terwijl Acetamiprid en Flupyradifuron in vele EU-lidstaten nog steeds zijn toegelaten, moeten Franse producenten terugvallen op minder doeltreffende alternatieven of aanzienlijke opbrengstverliezen accepteren. Met name bij suikerbieten en in de fruit- en notenteelt rapporteren brancheorganisaties over aanzienlijke schade door bladluizen en andere schadelijke insecten.
Daar komt een concurrentienadeel ten opzichte van importproducten bij. Fruit of suiker uit andere Europese landen mag met dezelfde werkzame stoffen geproduceerd worden, waarvan het gebruik voor Franse landbouwers tot nu toe verboden is. Critici spreken van een concurrentieverstoring binnen de Europese interne markt.
Volgens de voorstanders gaat het daarom minder om een fundamentele versoepeling van het milieurecht dan om het behoud van hele productietakken en duizenden banen in plattelandsregio’s.
Milieuorganisaties en wetenschap waarschuwen
Aan de andere kant stuit het Senaatsbesluit op felle kritiek. Linkse partijen, milieuorganisaties en talrijke wetenschappers zien hierin een duidelijke stap terug in het Franse milieubeleid.
Acetamiprid behoort tot de groep van neonicotinoïden, terwijl Flupyradifuron chemisch tot een verwante klasse van werkzame stoffen behoort en op dezelfde receptoren in het zenuwstelsel van insecten inwerkt. Beide stoffen gelden als zeer effectief tegen schadelijke insecten, maar staan al jaren in de belangstelling van wetenschappelijk onderzoek vanwege mogelijke effecten op bestuivers en andere insecten.
Talrijke studies wijzen erop dat zelfs lage concentraties de oriëntatie, voortplanting en overlevingskansen van honingbijen en wilde bijen kunnen aantasten. Daarnaast worden effecten op andere insectensoorten en mogelijke indirecte gevolgen voor hele ecosystemen bediscussieerd.
Acetamiprid geldt zwar volgens de huidige wetenschappelijke stand van zaken als minder bijengif dan sommige inmiddels volledig verboden neonicotinoïden zoals Imidacloprid of Clothianidin. Milieuonderzoekers benadrukken echter dat daaruit geen ongevaarlijkheid mag worden afgeleid. Er wordt juist intensief verder onderzocht naar langetermijneffecten, combinaties met andere gewasbeschermingsmiddelen en gevolgen voor de biodiversiteit.
Ook de regering blijft sceptisch
Opvallend is de afwijzende houding van de Franse regering. Zij nam in de Senaat een standpunt in tegen de opname van de uitzonderingsregelingen in de landbouwwet.
De bedenkingen zijn daarbij niet uitsluitend inhoudelijk van aard. Vanuit het oogpunt van de regering dreigt de controversiële pesticidenkwestie het eigenlijke doel van de wet te overschaduwen. De noodwet bevat talrijke maatregelen ter versterking van de landbouwconcurrentiekracht en moet zo snel mogelijk worden aangenomen. Een langdurig geschil over gewasbeschermingsmiddelen zou het hele wetgevingsproces vertragen of zelfs in gevaar brengen.
Het parlementaire traject is nog niet afgesloten
Met de stem van de Senaat is de herintroductie van de twee werkzame stoffen nog beslist niet definitief. De wet verkeert nog in de parlementaire procedure en kan in de loop van het traject nog worden gewijzigd of kunnen afzonderlijke bepalingen worden geschrapt. Gezien de politieke gevoeligheid lijkt bovendien een nieuwe juridische toetsing waarschijnlijk.
Het debat over Acetamiprid en Flupyradifuron staat exemplarisch voor een fundamenteel dilemma van de Europese landbouw. Enerzijds groeit de politieke druk om biodiversiteit en milieu doeltreffend te beschermen. Anderzijds staan landbouwers onder toenemende mondiale concurrentie, waarbij uiteenlopende nationale toelatingsregels aanzienlijke economische gevolgen kunnen hebben. Hoe Frankrijk dit doelconflict in de toekomst zal oplossen, zal ver reikende betekenis hebben voor het Europese landbouwbeleid, veel verder dan de huidige wetsinitiatief alleen.
Auteur: P. Tiko