Een jaar na de start van een grootschalige proef voor de herinvoering van glasstatiegeld in meerdere Franse regio’s is de balans teleurstellend. De milieuorganisatie Zero Waste France verwijt de verantwoordelijken dat ze de zelfgestelde doelen ruim hebben gemist. Vooral het door Citeo gecoördineerde programma “ReUse” staat in de spotlight, dat het hergebruik van glazen verpakkingen moet bevorderen en op lange termijn moet leiden tot een landelijk herbruikbaar systeem.
Toen het project vorig jaar werd aangekondigd, klonken de plannen ambitieus. Honderden supermarkten moesten geleidelijk betrokken worden. Het doel: consumenten moesten glazen flessen en inmaakpotten kunnen inleveren zodat deze gereinigd en opnieuw gevuld konden worden. Vanaf 2027 werd zelfs een uitbreiding naar heel Frankrijk besproken.
Volgens Zero Waste France ziet de realiteit er echter aanzienlijk bescheidener uit.
Hoewel inmiddels ongeveer 350 winkels meedoen aan het programma, blijft dit volgens de milieuactivisten ver achter bij de oorspronkelijke verwachtingen. Voor de organisatie weegt echter vooral het kleine aanbod aan producten die daadwerkelijk in de herbruikbare cyclus worden aangeboden zwaar.
Voor hun onderzoek bezochten medewerkers van de vereniging talrijke deelnemende markten. Het resultaat was ontluisterend. Gemiddeld waren er slechts enkele herbruikbare producten in de schappen te vinden. Vooral dranken zoals bier, vruchtensappen, water, limonades of wijn waren vertegenwoordigd. Van het veel grotere assortiment dat theoretisch was voorzien, was op veel plaatsen nauwelijks iets te zien. In sommige winkels ontbraken herbruikbare verpakkingen zelfs helemaal.
Hierdoor wordt een probleem zichtbaar dat veel consumenten al kennen van andere milieuprojecten: een systeem kan alleen werken als het daadwerkelijk aanwezig is in het dagelijks leven. Wie eerst lang moet zoeken, verliest snel de motivatie.
Precies hier zet Zero Waste France een andere kritiekpunt. Volgens de organisatie ontbreekt het op veel plekken aan duidelijke etikettering. Informatie over de werking van het statiegeldsysteem is vaak moeilijk te vinden. Inleverautomaten staan soms op afgelegen plekken of zijn onvoldoende aangegeven. Wie niet gericht zoekt, merkt het aanbod soms helemaal niet op.
Daar komt nog de prijsaanpak bij.
Hoewel het statiegeld bij inleveren wordt terugbetaald, kosten sommige herbruikbare producten volgens de waarnemingen van de organisatie aanzienlijk meer dan vergelijkbare producten in eenmalige verpakkingen. Voor veel huishoudens die op hun budget moeten letten, kan dat een doorslaggevende drempel zijn. Milieuvriendelijk gedrag mag volgens veel experts geen luxe blijven voor enkelen.
De kritiek richt zich daarom niet alleen op de projectuitvoerders. Zero Waste France roept ook de Franse regering op tot actie. Vrijwillige initiatieven zijn niet genoeg om de ambitieuze milieudoelstellingen van het land te halen. In plaats daarvan zijn bindendere voorschriften nodig voor fabrikanten en handelsketens, zodat herbruikbare verpakkingen sterker worden verspreid.
Het debat vindt plaats op een moment dat Frankrijk zijn afvalbeleid verder wil aanscherpen. Het hergebruik van verpakkingen wordt in de circulaire economie gezien als een belangrijk onderdeel om grondstoffen te sparen en de hoeveelheid wegwerpafval te verminderen. Elke fles die meerdere keren wordt gebruikt, bespaart grondstoffen, energie en transportkosten.
Of het glasstatiegeld in Frankrijk daadwerkelijk een succes wordt, blijft onzeker. De huidige tussenstand laat echter zien dat er nog een merkbare kloof is tussen politieke doelstellingen en de realiteit in de supermarkt. De komende jaren zullen bepalen of van een veelbelovend pilotproject een vast onderdeel van het Franse dagelijks leven wordt – of dat het idee opnieuw vastloopt.
Auteur: C.H.