Op 7 juni zond France 5 de documentaire “La Fabrique du mensonge : Brigitte Macron, l’ombre de la rumeur” uit. De film richt zich op een complottheorie die al meerdere jaren rondgaat op sociale netwerken: de bewering dat Brigitte Macron als man is geboren en de identiteit van haar broer Jean-Michel Trogneux heeft aangenomen. Maar de documentaire heeft een veel groter doel dan slechts een allang weerlegde bewering te ontkrachten.
Centraal staat de vraag hoe uit een aanvankelijk marginale complottheorie een internationaal politiek fenomeen kon ontstaan. De makers schetsen hoe het verhaal eerst opdook binnen kringen van coronasceptici en complotgelovigen. Van daaruit vond het zijn weg naar rechtspopulistische netwerken in Frankrijk en later ook in de Verenigde Staten. Wat aanvankelijk leek op een obscure internetgerucht, ontwikkelde zich stap voor stap tot een onderwerp met aanzienlijke media-aandacht.
De film toont vooral indrukwekkend de rol van sociale netwerken. Beelden werden uit hun context gerukt, vermeende gelijkenissen geconstrueerd en speculaties als feiten gepresenteerd. De mechanismen hierachter lijken bijna banaal: content die sterke emoties oproept, verspreidt zich sneller. Algoritmes belonen aandacht – ongeacht of de onderliggende beweringen waar of onwaar zijn.
De documentaire maakt duidelijk dat Brigitte Macron niet toevallig in het vizier kwam.
Verschillende experts leggen uit dat de Franse First Lady voor politieke tegenstanders een bijzonder gevoelig doelwit vormt. Wie twijfels over haar zaait, treft indirect ook haar echtgenoot, president Emmanuel Macron. Achter veel aanvallen schuilt daarom minder een persoonlijke interesse in Brigitte Macron dan eerder een poging om het vertrouwen in het politieke leiderschap te ondermijnen.
Opvallend is bovendien dat de filmmakers ook mensen aan het woord laten die betrokken waren bij het verspreiden van de geruchten. Er ontstaat geen eenduidig beeld. Sommigen lijken sterk overtuigd van hun beweringen. Anderen doen juist denken aan spelers in een digitaal businessmodel dat leeft van aandacht, bereik en publieke verontwaardiging. Kliks, likes en bekendheid zijn op internet vaak een eigen valuta.
De film beschouwt de affaire daarnaast als voorbeeld van maatschappelijke vooroordelen die in moderne complottheorieën vaak samenkomen. Deskundigen spreken over een mix van seksisme, leeftijdsdiscriminatie, homofobie en transfobie. Juist zulke onderwerpen lenen zich goed voor emotioneel geladen campagnes, omdat ze bestaande angsten en ressentimenten aanspreken.
Daarbij blijft een fundamenteel feit onveranderd: voor de bewering dat Brigitte Macron als man geboren is, bestaan geen betrouwbare bewijzen. De documentaire richt zich daarom minder op de waarheidsgetrouwheid van het gerucht dan op de manieren waarop het zich verspreidt. Ze laat zien hoe ongefundeerde beweringen een eigen leven kunnen gaan leiden en hoe politieke belangen, sociale netwerken en economische prikkels daarbij met elkaar verweven zijn.
Zo ontstaat het portret van een tijd waarin geruchten niet alleen meer aan de stamtafel rondgaan, maar binnen enkele uren miljoenen mensen kunnen bereiken. Het verhaal over Brigitte Macron dient daarbij als voorbeeld van een groter fenomeen: de kracht van moderne desinformatie en de capaciteit om politieke debatten duurzaam te beïnvloeden.
Auteur: C.H.