Khi đi dạo qua ngôi làng nhỏ của Pháp mang tên Saint-Martin-d’Abbat, bạn sẽ nhanh chóng nhận ra: Có gì đó khác biệt ở đây. Không ai vội vã. Không có cửa hàng đồ lưu niệm nào nhấp nháy dữ dội để thu hút sự chú ý. Thay vào đó, bạn bỗng dưng dừng lại trước một chiếc hộp thư — và mỉm cười.
Bởi vì chiếc hộp thư này trông giống như một chiếc máy kéo.
Cái tiếp theo thì giống một con tàu nhỏ.
Cách đó vài căn nhà, có một cây xăng mô hình nhỏ treo trên tường, bên cạnh là một chiếc hộp thư hình chai rượu vang. Có những chiếc trông đáng yêu và tinh nghịch, số khác thì đầy chất thơ bất ngờ. Một số mang tính hài hước đến mức cực đoan. Và trước khi bạn kịp nhận ra, bạn sẽ đi chậm lại, nhìn kỹ hơn và bắt đầu tự nhiên tưởng tượng ra những câu chuyện phía sau những bức tường đó.
Chính điều đó tạo nên sức hút đặc biệt của Saint-Martin-d’Abbat.
Ngôi làng thuộc huyện Loiret, nằm phía đông nam thành phố Orléans, có một đặc điểm mà bạn không thể tìm thấy ở đâu khác với hình thức tương tự: Hơn 200 chiếc hộp thư được thiết kế sáng tạo biến những con đường thành một phòng trưng bày ngoài trời mở. Nhưng không giống như những nơi nghệ thuật truyền thống, ở đây không có gì được chăm chút bóng bẩy hay dàn dựng giả tạo. Nghệ thuật sống động ngay giữa cuộc sống thường ngày. Giữa những khu vườn trước nhà, giá đỡ xe đạp và các bức tường đá tự nhiên cổ kính.
Nói thật nhé — khi nào lần cuối một chiếc hộp thư khiến bạn chú ý hơn ba giây?
Một ngôi làng khám phá trí tưởng tượng của mình
Câu chuyện bắt đầu vào đầu những năm 1990. Michel và Nicole Lafeuille, một cặp đôi từ Paris, chuyển đến Saint-Martin-d’Abbat. Thay vì tiếng ồn ào của thành phố lớn, họ tìm thấy sự yên tĩnh, tình làng nghĩa xóm và cuộc sống thôn quê đặc trưng của Pháp, nơi phảng phất mùi bánh mì tươi, công việc làm vườn và những cuộc trò chuyện dài bên hàng rào vườn.
Nhưng họ cũng nhận thấy một điều khác: Nhiều ngôi nhà trông khá giống nhau. Thân thiện, đúng vậy — nhưng không có điểm nhấn đặc biệt nào rõ ràng.
Năm 1994, một ý tưởng ra đời, ban đầu nghe có vẻ rất bình thường. Tại sao không làm đẹp những hòm thư?
Một suy nghĩ nằm đâu đó giữa dự án thủ công và ý tưởng điên rồ.
Thị trưởng lúc đó, Antoine Carrion, ủng hộ kế hoạch này. Các cư dân bắt đầu lên ý tưởng, cưa, sơn và bắt vít. Một số tự làm hòm thư của mình, số khác mời bạn bè hoặc thợ thủ công địa phương. Từng chút một, một điều mà không ai ngờ tới đã hình thành: một ngôi làng đầy những nhân vật đặc sắc làm từ kim loại, gỗ và màu sắc.
Điều thú vị là gì? Không có hòm thư nào giống hòm thư nào cả.
Mỗi cái kể một câu chuyện về những con người ở phía sau.
Dạo bước qua một phòng trưng bày ngoài trời
Một chuyến thăm Saint-Martin-d’Abbat khác với các chuyến du lịch thành phố truyền thống. Không ai vội vàng đi hết điểm này đến điểm khác. Ở đây, ta thong thả đi dạo. Dừng lại. Quay đầu nhìn lại một lần nữa.
Chuyến đi chính thức dẫn qua nhiều con đường và ngõ nhỏ trong làng. Chỉ sau vài phút, nó trở thành một dạng trò chơi tìm kho báu. Ở mỗi khúc ngoặt, một bất ngờ mới đang chờ đợi.
Đột nhiên có một hộp thư giả làm thành hình chiếc thuyền chở hàng trên sông Loire, được tái hiện tỉ mỉ đến từng chi tiết nhỏ nhất. Cách đó vài ngôi nhà, một chiếc hộp thư trông như máy may cổ. Tiếp theo là một biểu tượng mặt cười màu vàng chói, mỉm cười rộng mở với khách tham quan, như muốn nói: “Này, hôm nay bạn đã cười chưa?”
Một số mẫu khác lại có vẻ hoài cổ đến ngạc nhiên.
Một chiếc Citroën cũ xuất hiện lại dưới dạng hộp thư thu nhỏ. Bên cạnh đó là một căn chòi nhỏ trên núi với những cửa sổ tí hon. Một số chủ nhân lấy cảm hứng từ nghề nghiệp của họ: lính cứu hỏa, thợ làm bánh hoặc ngư dân để thể hiện niềm đam mê một cách rõ ràng. Những người khác kể câu chuyện về gia đình hoặc gợi nhớ về những chuyến đi và nguồn gốc.
Ngôi làng vì thế trở nên sống động — gần như một cuốn nhật ký chung lớn.
Và chính điều đó tạo nên sự khác biệt.
Nhiều nơi đang vật lộn tuyệt vọng để thu hút sự chú ý. Họ xây dựng các trung tâm trải nghiệm hiện đại hoặc các điểm thu hút nhân tạo. Trong khi đó, Saint-Martin-d’Abbat chứng minh rằng thường chỉ cần một ý tưởng đơn giản, miễn là nó thật lòng và nhân văn.
Giữa thung lũng Loire và cảnh làng bình dị
Vùng xung quanh góp phần tạo nên không khí đặc biệt. Loiret là một trong những vùng của Pháp mà du khách thường đánh giá thấp. Không có những cảnh núi Alpen hùng vĩ, không có đại lộ sang trọng ven Riviera. Thay vào đó là những cánh đồng, rừng nhỏ, sông ngòi và những con đường làng yên tĩnh.
Chính sự bình yên đó lại rất phù hợp với tính cách của ngôi làng.
Sáng sớm đi qua Saint-Martin-d’Abbat, bạn nghe thấy tiếng chim hót, tiếng bát đĩa lách cách từ một căn bếp nào đó, một con chó sủa xa xa. Những chiếc xe đạp lăn bánh chậm rãi qua. Thời gian dường như ở đây trôi chậm hơn.
Đúng kiểu Pháp điển hình.
Không phải nước Pháp hào nhoáng trên các tờ quảng cáo bóng bẩy, mà là nước Pháp thật sự. Với những cánh cửa sổ bong tróc, những người hàng xóm thân thiện và các tiệm bánh mì nơi bạn tự nhiên mua quá nhiều đồ.
Ai cũng thế thôi.
Nhà thờ như một điểm cân bằng yên lặng
Tất nhiên Saint-Martin-d’Abbat cũng có những điểm tham quan cổ điển. Nhà thờ trong làng tạo nên một điểm cân bằng yên tĩnh đối lập với những chiếc hộp thư màu sắc rực rỡ. Lịch sử của nó kéo dài nhiều thế kỷ, dù bên ngoài có vẻ khá đơn giản.
Chính sự giản đơn này đã mang lại vẻ trang nghiêm cho nhà thờ.
Trước nhà thờ thường có người ngồi trên ghế đá. Một cư dân lớn tuổi đọc báo, trẻ con đạp xe scooter trên quảng trường, trong khi khách du lịch hướng máy ảnh về phía chiếc hộp thư kỳ lạ tiếp theo.
Cũ và mới hòa quyện với nhau một cách rất hài hòa nơi đây.
Làng này làm được điều hiếm có: giữ gìn truyền thống của mình mà không rơi vào hoài niệm quá khứ.
Nghệ thuật không phải là nỗi sợ
Nhiều người cảm thấy không thoải mái trong các bảo tàng. Họ đi nhẹ nhàng qua những căn phòng trắng và tự hỏi thầm liệu mình có “hiểu nghệ thuật đúng cách” không. Saint-Martin-d’Abbat thì hoàn toàn khác.
Nơi đây người ta được phép cười.
Nơi đây người ta được phép ngạc nhiên.
Nơi đây không ai phải giải thích nghệ thuật cả.
Các hộp thư nói chuyện trực tiếp với khách thăm. Không có những văn bản lý thuyết, không có biểu tượng phức tạp. Một hộp thư hình chiếc máy pha cà phê đơn giản là dễ mến — ngay cả khi bạn không hề có kiến thức về nghệ thuật đương đại.
Có lẽ chính điều đó là sức mạnh của nơi này.
Sự sáng tạo mang tính gần gũi. Thực tế. Nhân văn.
Và đôi khi cũng rất kỳ quặc đẹp đẽ.
Gặp gỡ bên hàng rào vườn
Ai đi dạo lâu trong làng đều gần như chắc chắn có những cuộc gặp gỡ nhỏ. Người dân ngồi trước nhà họ hoặc làm vườn. Thường thì những câu chuyện ngẫu hứng sẽ xuất hiện.
“Cái này tôi đã xây dựng cùng với anh trai mình.”
“Cái kia gợi nhớ đến cha tôi.”
“Cái mặt cười? Cháu tôi nhất quyết muốn màu vàng.”
Những câu nói như thế thường được nghe đi nghe lại.
Các hộp thư tạo ra sự giao tiếp. Chúng mở cửa mà không cần ai phải bấm chuông. Khách hỏi về câu chuyện, cư dân tự hào kể về ý tưởng của họ. Người lạ bắt chuyện — điều hiếm thấy trong thời đại nhiều người nhìn vào điện thoại hơn là vào mặt người đối diện.
Thật điên rồ khi chính các hộp thư lại tạo ra những kết nối thực sự, phải không?
Khám phá ẩm thực quanh làng
Về mặt ẩm thực, Saint-Martin-d’Abbat cũng hoàn hảo với thung lũng Loire. Ở các làng xung quanh có nhiều nhà hàng nhỏ, nhà trọ truyền thống và quán bistro phục vụ ẩm thực vùng miền.
Trên đĩa thường xuất hiện những món ăn làm từ cá sông Loire, những món terrine đậm đà hoặc các món thịt hầm chậm. Khách thường uống rượu vang vùng, rất phù hợp với không khí thư giãn nơi đây.
Những chợ nhỏ xung quanh đặc biệt quyến rũ. Phô mai, rau tươi và các loại bánh thơm được xếp chồng lên nhau trên các sạp mộc mạc. Người bán chuyện trò với khách quen, trẻ con ăn trộm dâu tây, đâu đó có người chơi đàn accordéon.
Định kiến?
Có lẽ một chút.
Nhưng cũng rất đẹp.
Một chuyến đi giúp thư thái tâm hồn
Saint-Martin-d’Abbat rất phù hợp cho những du khách muốn khám phá nước Pháp ngoài những dòng khách du lịch đông đúc. Nơi này không đòi hỏi lịch trình chặt chẽ. Không phải “cao hơn, nhanh hơn, xa hơn”.
Người ta đến đây để ngắm nhìn.
Để thong thả dạo chơi.
Để để mình được bất ngờ.
Nhiều khách ghé thăm kết hợp chuyến đi với hành trình dọc sông Loire hoặc thăm Orléans. Nhưng thường ngôi làng nhỏ này để lại ấn tượng sâu sắc nhất. Có thể bởi nó làm được điều hiếm có: sự chân thật, độc đáo thật sự mà không cần quảng cáo rình rang.
Các hòm thư không giống như một điểm thu hút được áp đặt từ trên xuống. Chúng xuất phát từ sáng kiến, sự hài hước và tinh thần cộng đồng. Chính vì thế chúng có sức quyến rũ riêng.
Và sức quyến rũ đó lan tỏa đến khách tham quan.
Tại sao Saint-Martin-d’Abbat còn hơn cả một ý tưởng thú vị
Thoạt nhìn, một “làng hộp thư” nghe như một ghi chú nhỏ thú vị cho chuyến đi chơi Chủ Nhật. Nhưng khi nhìn kỹ hơn, ta phát hiện ra nhiều điều hơn thế.
Làng kể câu chuyện về bản sắc.
Về cộng đồng.
Về sự sáng tạo trong cuộc sống hàng ngày.
Nó cho thấy văn hóa không nhất thiết phải mang tính hoành tráng hay tinh hoa. Đôi khi chỉ cần một hộp thư cũ, chút màu sắc và một ý tưởng hay. Từ đó đột nhiên xuất hiện một nơi mà mọi người bàn tán, chụp ảnh và nhớ đến.
Saint-Martin-d’Abbat còn chứng minh sức mạnh của các sáng kiến nhỏ có thể ảnh hưởng đến một vùng. Thay vì những cửa hàng trống trải hay bầu không khí làng quê chán nản, nơi đây tràn đầy sức sống dễ nhìn thấy.
Hầu như mọi hộp thư đều thầm thì: “Ở đây có người sống vui vẻ.”
Và chính cảm giác này là điều bạn mang về nhà cuối cùng.
Không ngoạn mục.
Không ồn ào.
Nhưng ấm áp, sáng tạo và đầy nhân văn.
Bài báo cáo hành trình của V.O.Yager