Câu trả lời đáng sợ là quá dễ: Cái nóng. Và thắng áp đảo.
Lyon, thủ phủ đầy tự hào của ẩm thực Pháp, hiện đang chứng kiến một cảnh tượng gần như phi lý. Ở nơi người ta vốn tranh nhau một chiếc bàn trống, giờ đây lại là những chiếc ghế trống xếp thành hàng. Nhân viên phục vụ chờ đợi. Đầu bếp đổ mồ hôi. Còn thực khách? Rõ ràng họ đã quyết định rằng say nắng không phải là món ăn kèm có thể chấp nhận được cho thực đơn bữa trưa.
Ai mà có thể ngờ rằng hầu như không ai tự nguyện ngồi ngoài sân hiên giữa cái nóng gần 40 độ để thưởng thức một món đặc sản còn bốc khói? Dường như nhận thức này khiến một số người bất ngờ chẳng khác nào tuyết rơi giữa mùa hè. Những chiếc ô che nắng, từng được xem là biểu tượng của sự thư thái Địa Trung Hải, bỗng hóa thành vật trang trí. Trước nhiệt độ đủ khiến cả nhựa đường mềm ra, chúng hữu ích chẳng khác nào một chiếc quạt giấy trong phòng xông hơi.
Dĩ nhiên, người ta có thể tha hồ bàn luận về điều này. Người thì nói về một mùa hè kinh doanh ảm đạm, người khác lại cho rằng đó chỉ là tình hình thời tiết tạm thời. Nhưng từ lâu đã hiện ra một sự thật khó chịu: Khủng hoảng khí hậu chẳng mảy may quan tâm đến giờ mở cửa, sổ đặt bàn hay các ngôi sao Michelin. Nó cứ đơn giản ghé qua – và dọn sạch chỗ ngồi.
Điều này đặc biệt cay đắng đối với những quán cà phê nhỏ và cơ sở kinh doanh gia đình tạo nên sức quyến rũ không thể nhầm lẫn của Lyon. Họ không có nguồn dự trữ khổng lồ, cũng không có những khu mua sắm có điều hòa. Họ sống nhờ những người ghé vào ngẫu hứng, uống một ly cà phê hoặc tự thưởng cho mình một bữa ăn ngon. Nhưng những cuộc dạo bộ ngẫu hứng giờ đây giống một chuyến thám hiểm xuyên qua lò nướng pizza hơn.
Người ta gần như có thể bật cười, nếu tình hình không nghiêm trọng đến vậy. Trong nhiều năm, các thành phố đã thảo luận về cây xanh, chỗ râm mát và những con phố mát mẻ hơn. Thảo luận thì rất nhiều. Trồng cây thì ít hơn hẳn. Giờ đây, người ta ngạc nhiên khi thấy mọi người thích trốn trong các trung tâm mua sắm có điều hòa hơn là tản bộ trên những phiến đá lát đường nóng rực. Thật là một phát hiện giật gân!
Thế nhưng Lyon mất đi nhiều hơn doanh thu. Một thành phố sống nhờ những cuộc gặp gỡ, tiếng người rì rầm trên các quảng trường và tiếng bát đĩa va nhau ngoài sân hiên. Khi những âm thanh ấy lặng đi, một phần linh hồn của thành phố cũng biến mất. Điều đó không thể lấy lại bằng các chương trình khuyến mãi hay kéo dài giờ mở cửa.
Có lẽ đó chính là bài học thực sự của mùa hè này. Không phải cái nóng cần thích nghi với các thành phố của chúng ta, mà các thành phố phải thích nghi với cái nóng. Mọi thứ khác đều giống như nỗ lực tuyệt vọng dùng một viên đá lạnh để dập tắt cháy rừng.
Và nếu vẫn còn ai tự hỏi ai đã thắng trong cuộc so tài giữa cái nóng và Haute Cuisine: Câu trả lời hiện diện trên những sân hiên bỏ trống mỗi buổi chiều. Im lặng. Không khoan nhượng. Và đáng tiếc là khá thuyết phục.
Andreas M. Brucker