Con số này nghe như một lỗi tính toán. Nhưng đó là sự thật: Ở một số khu vực phía tây bắc của tỉnh Pyrénées-Orientales, có tới 61% nước uống bị thất thoát trước khi đến tay các hộ gia đình. Trong một vùng đang chịu đựng hạn hán nghiêm trọng trong nhiều năm, con số này cho thấy một vấn đề lâu nay vẫn bị giấu kín dưới lòng đất – đường ống lỗi thời, thiếu đầu tư và hệ thống nước ngày càng đạt đến giới hạn của nó.
Nguyên nhân nằm ở một mạng lưới phần lớn xuất phát từ thời kỳ khác. Nhiều đường ống nước đã được lắp đặt từ hàng thập kỷ trước và âm thầm già đi mà không được chú ý. Sự ăn mòn, các gioăng bị xốp và những vết nứt nhỏ khiến nước uống quý giá liên tục rò rỉ. Nước được khai thác, xử lý và vận chuyển tốn kém – nhưng sau đó lại thấm vào đất.
Các chuyên gia gọi đó là “hiệu suất mạng lưới”. Chỉ số này mô tả lượng nước thực sự đến được người tiêu dùng. Trung bình trên toàn nước Pháp là khoảng 80%. Tuy nhiên, ở một số cộng đồng tại Pyrénées-Orientales, con số này giảm mạnh đáng kể. Khi hơn một nửa lượng nước uống bị thất thoát, đó không còn là sự cố đơn lẻ mà là vấn đề cấu trúc.
Tình trạng này càng nghiêm trọng hơn trong bối cảnh hạn hán kéo dài. Pyrénées-Orientales là một trong những vùng chịu cảnh thiếu nước nghiêm trọng nhất của Pháp. Mực nước ngầm giảm và lượng mưa ngày càng khan hiếm trong nhiều năm qua. Thiên nhiên gửi đi những tín hiệu cảnh báo – và hạ tầng lại phản hồi bằng các vết rò rỉ.
Đối với nhiều cư dân, điều này tạo ra nghịch lý khó hiểu. Trong khi các khu vườn chỉ được tưới hạn chế, hồ bơi phải tuân thủ quy định nghiêm ngặt và nông dân lo lắng cho mùa màng, thì một phần lớn nước uống lại thất thoát không được sử dụng dưới lòng đất. Điều này gây ra sự bức xúc. Nhiều người dân không hiểu vì sao lại ngày càng có thêm nhiều hạn chế, trong khi chính mạng lưới cấp nước lại thành nguồn lãng phí lớn nhất.
Đặc biệt, các cộng đồng nông thôn nhỏ bị ảnh hưởng nhiều nhất. Họ thường thiếu nguồn tài chính để thực hiện các công tác cải tạo lớn. Việc làm mới một mạng lưới nước có thể tốn vài trăm nghìn euro mỗi km. Đối với các làng quê chỉ có vài trăm cư dân, đây là một gánh nặng tài chính rất lớn. Nếu không có sự hỗ trợ từ nhà nước, vùng miền hoặc cơ quan quản lý nước, việc khắc phục sẽ chỉ mang tính chất rời rạc.
Thêm vào đó là cấu trúc quản lý phức tạp. Ở Pháp, nước được quản lý bởi các cộng đồng, liên hiệp, các tổ chức liên xã và một phần bởi các nhà điều hành tư nhân. Sự đa dạng về trách nhiệm này gây khó khăn cho các chiến lược dài hạn. Thường các nhà quản lý chỉ phản ứng khi thiệt hại đã rõ ràng. Việc hiện đại hóa phòng ngừa vì thế dễ bị bỏ quên.
Những năm tới dự kiến sẽ rất quyết định. Các chuyên gia nhìn nhận việc làm mới hạ tầng nước là một trong những thách thức lớn, nhưng ít được nhìn thấy của thế kỷ 21. Hệ thống phát hiện rò rỉ hiện đại, sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa các cộng đồng và hỗ trợ tài chính bổ sung được xem là những con đường khả thi thoát khỏi khủng hoảng. Nhưng mỗi giải pháp đều tốn kém và đòi hỏi các quyết định chính trị không phải lúc nào cũng được hoan nghênh.
Thất thoát nước cao cuối cùng kể một câu chuyện lớn hơn. Nó cho thấy một quốc gia vốn tin rằng có đủ nguồn nước dự trữ giờ phải đối mặt với hậu quả của biến đổi khí hậu và việc trì hoãn đầu tư nhiều thập kỷ. Biến đổi khí hậu không tạo ra điểm yếu, nhưng nó làm chúng trở nên không thể bỏ qua.
Tại Pyrénées-Orientales, diễn biến này càng trở nên rõ nét. Khu vực này tượng trưng cho một thực tế mới, trong đó nước không còn là điều hiển nhiên. Mỗi lít nước đều quý giá. Và mỗi giọt nước bị mất qua một đường ống hỏng là lời nhắc nhở rằng việc cung cấp nước trong tương lai không chỉ phụ thuộc vào mưa, mà còn phụ thuộc vào tình trạng hạ tầng dưới chân chúng ta.