De aanhoudende hittegolf in Europa zorgt niet alleen voor nieuwe temperatuurrecords, maar levert volgens toonaangevende klimaatonderzoekers ook een duidelijk signaal voor de gevolgen van door de mens veroorzaakte klimaatverandering. Een recent onderzoek van het internationale onderzoeksnetwerk World Weather Attribution komt tot een ondubbelzinnig resultaat: de uitzonderlijk hoge temperaturen zouden onder de klimatologische omstandigheden van de jaren 70 praktisch niet mogelijk zijn geweest.
Volgens de wetenschappers ligt het beslissende verschil niet in het weerpatroon zelf. Hogedrukgebieden met hete lucht uit Noord-Afrika kwamen ook al decennia geleden voor. Maar vandaag de dag valt een vergelijkbare weersituatie samen met een aanzienlijk warmere atmosfeer. Hierdoor stijgen de temperaturen veel sterker dan vroeger en bereiken ze waarden die nog enkele decennia geleden nauwelijks voorstelbaar waren.
De analyse vergelijkt de huidige hittegolf met de uitzonderlijk hete zomer van 1976. Destijds zou een soortgelijke weersconstellatie overdag gemiddeld zo’n 3,5 graden lagere temperaturen hebben veroorzaakt. Ook ’s nachts zouden de waarden met ongeveer 2,4 graden aanzienlijk lager zijn geweest. Juist die warme nachten worden als bijzonder problematisch gezien, omdat gebouwen nauwelijks nog afkoelen en het menselijk lichaam zich minder goed van de hitte kan herstellen.
De aarde is in de afgelopen vijf decennia met ongeveer 1,1 graden Celsius opgewarmd. Wat op het eerste gezicht als een relatief kleine verandering klinkt, ontplooit bij extreme weersomstandigheden een enorme impact. Hittegolven doen zich vaker voor, duren langer en bereiken duidelijk hogere piekwaarden dan nog enkele decennia geleden. Het actuele onderzoek bevestigt daarmee een patroon dat klimaatonderzoekers al jaren waarnemen.
De combinatie van hoge temperaturen en een hoge luchtvochtigheid heeft een bijzonder belastend effect. Experts spreken in dit verband van hitte-stress. Het menselijk lichaam verliest onder deze omstandigheden een deel van zijn vermogen om zich via transpiratie voldoende af te koelen. Het risico op zonnesteek, hartproblemen en andere gezondheidscomplicaties stijgt daardoor aanzienlijk.
Volgens berekeningen van de wetenschappers bereikten al zo’n 45 procent van de onderzochte 854 steden in 30 Europese landen historische recordwaarden bij hitte-stress of staan er direct aan de vooravond. Vooral ouderen, chronisch zieken, jonge kinderen en mensen die buiten werken behoren tot de bijzonder kwetsbare groepen.
Europa behoort inmiddels tot de regio’s op aarde die zich het snelst opwarmen. Talrijke wetenschappelijke onderzoeken wijzen erop dat extreme hittegolven in de afgelopen decennia sterk zijn toegenomen. Met iedere verdere stijging van de mondiale gemiddelde temperatuur neemt de kans toe dat tot nu toe uitzonderlijke hittegolven in de toekomst frequenter voorkomen.
De actuele studie benadrukt daarom niet alleen het belang van een consequente vermindering van broeikasgasemissies. Evenzeer verschuift de focus naar het aanpassen aan vaker en intensere hitteperiodes. Steden investeren steeds meer in vergroening, schaduwplekken en hittebestendige infrastructuur, terwijl gezondheidsautoriteiten hun waarschuwingssystemen uitbreiden en beschermingsmaatregelen voor bijzonder kwetsbare bevolkingsgroepen versterken.
De uitzonderlijke hittegolf van deze zomer levert volgens de onderzoekers een nieuwe aanwijzing dat de klimatologische omstandigheden in Europa al duidelijk zijn veranderd. Wat vroeger als een zeldzaam extremum gold, ontwikkelt zich stap voor stap tot een realiteit waarop samenleving, politiek en economie zich permanent moeten instellen.
Een artikel van M. Legrand