Phòng học đã biến thành những buồng nhiệt ngột ngạt ngay từ buổi sáng. Những sân trường vào giữa trưa như vắng bóng người. Giáo viên vất vả tìm những chỗ có bóng râm để giúp tiết học đỡ khắc nghiệt hơn. Mỗi đợt nắng nóng tại Pháp lại dấy lên một câu hỏi — và nó ngày càng cấp bách hơn: Lịch học còn phù hợp với một khí hậu đang thay đổi rõ rệt hay không?
Lịch học tại Pháp được xây dựng từ thời điểm mà các đợt nắng nóng gay gắt vào mùa hè còn là điều hiếm gặp. Ngày nay, thực tế đã khác. Các đợt nắng nóng thường bắt đầu từ tháng Sáu và kéo dài không hiếm đến tận tháng Chín. Đặc biệt ở miền Nam nước Pháp, nhiệt độ thường xuyên vượt mức 35 độ C trong khi học sinh vẫn đang ngồi trên ghế nhà trường.
Vấn đề không chỉ xảy ra ở một vài vùng mà là tình trạng chung. Nhiều trường học được đánh giá là không được chuẩn bị tốt để đối phó với nhiệt độ cao. Tường dày chỉ giúp hạn chế được phần nào, hệ thống thông gió hiện đại thường thiếu, điều hòa không khí rất hiếm. Vào những ngày nắng nóng, việc học đôi khi giống như một cuộc thi chịu đựng.
Hậu quả đối với việc học là rõ ràng. Ai từng cố tập trung làm việc khi nhiệt độ oi bức sẽ hiểu cảm giác đó. Tư duy chậm chạp thay vì bay bổng, sự chú ý giảm sút, lỗi sai tăng lên. Ở trẻ em, hiệu ứng này còn rõ nét hơn nhiều. Mệt mỏi, cáu kỉnh và khó ngủ làm cho việc đi học càng trở nên khó khăn hơn.
Vì thế, trong nhiều năm qua giới chuyên gia đã bàn luận về các mô hình mới.
Một ý tưởng là bắt đầu giờ học sớm hơn nhiều. Thay vì 8 giờ 30, các tiết học đầu tiên có thể bắt đầu vào khoảng 7 giờ 30. Ưu điểm là rõ ràng: Những giai đoạn học tập đòi hỏi tư duy cao sẽ rơi vào thời điểm sáng sớm khá mát mẻ. Ở một số quốc gia có mùa hè nóng bức kéo dài, mô hình này đã trở thành thói quen hàng ngày.
Tuy nhiên, việc thực hiện sẽ có những hệ quả. Xe buýt học sinh phải điều chỉnh lịch trình, các gia đình phải thay đổi thói quen hàng ngày. Nhiều phụ huynh bắt đầu làm việc sau thời gian đi học của con. Điều này có thể gây ra nhiều xáo trộn ngay lập tức.
Cũng có tranh luận về kỳ nghỉ hè. Một số chuyên gia giáo dục đề xuất giảm thời gian nghỉ hè và thay vào đó kéo dài kỳ nghỉ vào mùa xuân hoặc mùa thu. Những người khác lại đề nghị ngược lại: cho học sinh bắt đầu năm học muộn hơn sau kỳ nghỉ hè, khi đợt nắng nóng cao điểm đã qua.
Bên trong cuộc bàn luận này còn có một khía cạnh khác. Pháp từ nhiều thập kỷ qua là một trong những quốc gia châu Âu có kỳ nghỉ hè dài nhất. Những người phản biện lưu ý rằng các khoảng nghỉ quá dài có thể làm tăng khoảng cách học tập. Đặc biệt là trẻ em từ những gia đình có điều kiện khó khăn hơn thường dễ mất liên kết với việc học khi nghỉ hè.
Vì thế, nhiều chuyên gia chuyển sự chú ý từ lịch học sang chính cơ sở vật chất của trường. Họ cho rằng việc hiện đại hóa trường học mới là chìa khóa quan trọng. Cách nhiệt tốt hơn, màn che nắng bên ngoài, sân trường phủ cây xanh và hệ thống thông gió hiệu quả có thể làm cuộc sống học đường dễ chịu hơn nhiều. Ở nhiều thành phố, đã xuất hiện các “sân trường ốc đảo” – nơi cây cối, bóng cây và các khu vực che nắng làm giảm nhiệt độ cảm nhận đáng kể.
Tuy nhiên, cuộc tranh luận còn vượt xa lĩnh vực giáo dục. Nó cho thấy sự cấp thiết trong việc Pháp phải thích nghi với một khí hậu mới. Trong nhiều thập kỷ, điều kiện thời tiết được xem là ổn định tương đối. Sự chắc chắn đó giờ đây đang tan chảy như một que kem dưới ánh nắng tháng Bảy.
Dù là giờ học sớm hơn, thay đổi kỳ nghỉ hay hiện đại hóa trường học – có lẽ không có một giải pháp đơn lẻ nào có thể giải quyết triệt để. Thay vào đó, một sự kết hợp nhiều biện pháp đang dần được hình thành.
Tuy nhiên có một điều chắc chắn: trường học Pháp được thiết kế cho một khí hậu khác. Những năm tới đây sẽ cho thấy họ thích ứng nhanh đến đâu với một tương lai nóng hơn đáng kể.
Tác giả: Andreas M. Brucker