Với đề xuất về một “lệnh tạm hoãn ba năm đối với nhập cư hợp pháp”, Bộ trưởng Tư pháp Pháp Gérald Darmanin đã một lần nữa đẩy rõ rệt cuộc tranh luận chính trị tại nước này sang cánh hữu. Yêu cầu này không chỉ đánh dấu sự leo thang về mặt tu từ trong diễn ngôn di cư của Pháp, mà còn là khởi đầu cho sự tái định vị chiến lược của các lực lượng bảo thủ trước cuộc bầu cử tổng thống năm 2027.
Trong một cuộc phỏng vấn, Darmanin tuyên bố rằng Pháp đã “đạt tới giới hạn năng lực hội nhập và đồng hóa”. Qua đó, ông sử dụng những thuật ngữ mà trong thời gian dài chủ yếu thuộc về vốn từ vựng ý thức hệ của phe hữu Pháp và đảng Rassemblement national. Việc một đại diện nổi bật của phe Macron từng theo đường lối tự do-trung dung nay sử dụng ngôn từ tương tự cho thấy trung tâm chính trị ở Pháp đã thay đổi mạnh mẽ như thế nào trong vấn đề di cư.
Cụ thể, Darmanin đề xuất đình chỉ tạm thời các phần thiết yếu của nhập cư hợp pháp. Đang có thảo luận về các hạn chế đối với đoàn tụ gia đình, hạn ngạch di cư mang tính ràng buộc với địa vị hiến pháp, và các cuộc tranh luận thường niên tại quốc hội về các quốc gia xuất xứ cũng như hồ sơ nghề nghiệp của người di cư được chấp nhận. Bước đi này nên được nhìn nhận không phải như một cải cách kỹ trị mà như một tín hiệu chính trị: kiểm soát di cư phải trở thành chủ đề tổ chức trung tâm trong những năm bầu cử sắp tới.
Sự định vị chiến lược của một ứng cử viên tiềm năng
Về mặt chính thức, Gérald Darmanin cho đến nay chưa công bố việc ra tranh cử tổng thống. Tuy nhiên, nhiều nhà quan sát diễn giải các phát biểu của ông như một phần của chiến lược định vị chính trị dài hạn. Về mặt pháp lý, Tổng thống Emmanuel Macron không được phép tái tranh cử vào năm 2027. Trong khoảng trống quyền lực sắp mở ra, nhiều nhân vật trong giới cầm quyền đang cố gắng khẳng định mình là người kế nhiệm.
Darmanin chủ đích chiếm lĩnh khoảng không giữa chủ nghĩa Macron đang suy yếu và phe cánh hữu ngày càng chiếm ưu thế. Trong nhiều năm, tại Pháp đã có thể thấy rõ sự chuyển dịch mang tính cơ cấu của diễn ngôn chính trị: các chủ đề như bản sắc dân tộc, vấn đề an ninh và di cư đang định hình cuộc tranh luận công chúng mạnh mẽ hơn các xung đột kinh tế-xã hội truyền thống. Thành công của Rassemblement national dưới sự lãnh đạo của Marine Le Pen càng đẩy nhanh sự thay đổi này.
Đáng chú ý là tiểu sử chính trị của chính Darmanin. Mới vài năm trước, ông được xem là một chính trị gia thực dụng về nội chính với khuynh hướng bảo thủ, nhưng vẫn trong khuôn khổ cộng hòa. Trên cương vị Bộ trưởng Nội vụ, ông tham gia chặt chẽ vào quy định nhập cư năm 2024, vốn một mặt tạo điều kiện thuận lợi cho việc trục xuất, nhưng mặt khác lại quy định các khả năng hợp thức hóa cho lao động tại những khu vực thiếu nhân lực. Hiện nay, chính trị gia này trên thực tế nói về việc tạm dừng phần lớn hoạt động di cư hợp pháp. Điều này cho thấy logic chính trị đã thay đổi mạnh mẽ đến mức nào: sự cứng rắn mang tính biểu tượng ngày nay thường được coi trọng hơn chủ nghĩa thực dụng hành chính.
Các trở ngại pháp lý và giới hạn châu Âu
Tuy nhiên, tính khả thi trên thực tế của một lệnh tạm dừng như vậy vẫn cực kỳ đáng nghi ngờ. Pháp bị ràng buộc bởi nhiều nghĩa vụ hiến pháp và châu Âu. Đặc biệt, đoàn tụ gia đình và quyền tị nạn được pháp luật bảo vệ. Ngoài ra còn có các quy định của châu Âu về quyền tự do di chuyển của người lao động trong EU, vốn hạn chế mạnh mẽ các hành động đơn phương ở cấp quốc gia.
Bản thân Darmanin thừa nhận rằng các kế hoạch của ông sẽ đòi hỏi phải sửa đổi hiến pháp. Nhưng ngay cả điều đó cũng không tự động làm vô hiệu luật pháp châu Âu. Pháp sẽ phải tính đến Công ước châu Âu về Nhân quyền, các chỉ thị của EU và phán quyết của các tòa án châu Âu. Vì vậy, một lệnh dừng nhập cư toàn diện rất có thể sẽ gây ra các xung đột pháp lý kéo dài nhiều năm.
Ngoài ra, còn có một vấn đề hành chính thường bị đánh giá thấp trong các cuộc tranh luận chính trị: trên thực tế, “nhập cư” không tồn tại như một danh mục thống nhất. Pháp phân biệt giữa di cư lao động, đoàn tụ gia đình, thị thực sinh viên, thủ tục tị nạn, di chuyển trong châu Âu và quyền cư trú nhân đạo. Nhiều lĩnh vực trong số này chịu sự điều chỉnh của các khuôn khổ pháp lý và nghĩa vụ quốc tế khác nhau. Vì vậy, thuật ngữ “dừng di cư” chung chủ yếu chỉ hoạt động như một khẩu hiệu chính trị.
Thực tế kinh tế của Pháp
Đề xuất này càng trở nên phức tạp hơn khi xét đến thực tế kinh tế của Pháp. Nhiều ngành hiện đã phụ thuộc mang tính cơ cấu vào lao động nước ngoài. Đặc biệt bị ảnh hưởng sẽ là ngành nhà hàng – khách sạn, xây dựng, nông nghiệp, chăm sóc và một số lĩnh vực y tế.
Ngay từ hôm nay, nhiều doanh nghiệp đã phàn nàn về tình trạng thiếu lao động. Dân số Pháp đang già đi, trong khi một số nghề ngày càng kém hấp dẫn đối với lao động trong nước. Vì vậy, một lệnh tạm dừng hoàn toàn đối với di cư lao động có thể gây ra những hệ quả kinh tế đáng kể — từ chi phí tiền lương tăng cao đến các vấn đề sản xuất và gánh nặng bổ sung cho các dịch vụ công.
Tổ chức giới chủ Pháp cho đến nay vẫn phát biểu thận trọng, nhưng có lẽ sẽ ít quan tâm đến việc ngừng hoàn toàn di cư lao động. Trong quá khứ, luôn tồn tại sự căng thẳng giữa lời lẽ chỉ trích nhập cư và thực tế kinh tế: trong khi các chính trị gia yêu cầu kiểm soát chặt chẽ hơn, nền kinh tế thường vẫn phụ thuộc vào lao động nước ngoài.
Khoảng cách này chắc chắn không chỉ giới hạn ở Pháp. Những diễn biến tương tự cũng có thể thấy ở các quốc gia châu Âu khác. Ngay cả các chính phủ có chính sách nhập cư hạn chế cũng thường xuyên buộc phải cho phép di cư lao động có mục tiêu nhằm bảo đảm sự ổn định kinh tế.
Sự dịch chuyển ý thức hệ của trung tâm chính trị
Vì vậy, cốt lõi thực sự của cuộc tranh luận nằm ít ở tính khả thi cụ thể của lệnh tạm dừng hơn là ở tác động biểu tượng của nó. Trong nhiều năm qua, Pháp đã trải qua một sự chuyển dịch tư tưởng sâu sắc trong diễn ngôn công chúng về di cư và bản sắc dân tộc.
Những khái niệm như „đồng hóa”, „bão hòa” hoặc „giới hạn hội nhập” hiện đã được chấp nhận rộng rãi ngoài phe cánh hữu truyền thống. Các đảng trung dung ngày càng tiếp nhận những tường thuật trước đây được xem là độc quyền của chủ nghĩa dân tộc cánh hữu. Sự thay đổi này là biểu hiện của một diễn biến rộng hơn ở châu Âu, trong đó di cư không còn được thảo luận chủ yếu như một vấn đề kinh tế hoặc nhân đạo, mà như một thách thức về văn hóa và chính trị bản sắc.
Động lực này còn được củng cố bởi những bất an xã hội: chủ nghĩa khủng bố, căng thẳng xã hội ở các vùng ngoại ô, các cuộc tranh luận về sự tách biệt giữa nhà thờ và nhà nước, cùng các vấn đề hội nhập đã định hình bầu không khí chính trị tại Pháp trong nhiều năm. Trong bối cảnh đó, các yêu cầu hạn chế và kiểm soát ngày càng nhận được sự hưởng ứng — kể cả ngoài các nhóm cử tri cánh hữu truyền thống.
Qua đó, Darmanin không chỉ phản ứng trước áp lực từ Rassemblement national mà còn trước tâm trạng công chúng đã thay đổi. Trung tâm chính trị đang cố gắng làm cứng rắn chính sách di cư để ngăn chặn việc tiếp tục mất đi các cử tri bảo thủ.
Thực tế là: cuộc bầu cử tổng thống năm 2027 trên thực tế đã bắt đầu. Và cũng như trong các chiến dịch bầu cử Pháp trước đây, di cư sẽ một lần nữa là một trong những chủ đề chủ đạo. Sáng kiến của Gérald Darmanin cho thấy ít hơn về chính sách nào là thực tế trong ngắn hạn, mà nhiều hơn về những chủ đề nào sẽ định hình diễn ngôn chính trị trong tương lai.
Tác giả: P. Tiko