De Franse president Emmanuel Macron heeft met zijn reis naar Syrië een buitenlandspolitiek signaal van aanzienlijke betekenis afgegeven. Als eerste staatshoofd en regeringsleider van een EU-lidstaat sinds de machtswisseling in Damaskus bezocht hij de Syrische overgangspresident Ahmed al-Charaa en verklaarde hij openlijk zijn steun voor het politieke transformatieproces. Het bezoek werd echter overschaduwd door twee bomaanslagen in de directe omgeving van het hotel waar de Franse delegatie verbleef. De explosies, waarbij volgens Syrische autoriteiten 18 mensen gewond raakten, benadrukken hoe fragiel de veiligheidssituatie in het land ondanks het einde van de Assad-heerschappij nog steeds is.
Macron liet zich door de aanslagen niet van zijn programma afbrengen. De Franse president zette alle geplande afspraken voort en toonde daarmee vastberadenheid tegenover de krachten die de politieke overgang willen destabiliseren.
Frankrijks terugkeer naar Damaskus
De reis markeert een keerpunt in het Franse beleid ten aanzien van Syrië. Jarenlang had Parijs elke normalisatie van de betrekkingen met het Assad-regime categorisch uitgesloten en diens internationale isolement actief gesteund. Met de val van Bashar al-Assad eind 2024 ontstond echter een nieuw politiek speelveld, waarin Frankrijk tot de eerste westerse landen behoorde die de dialoog met de nieuwe leiding zochten.
Al in de afgelopen maanden had Macron herhaaldelijk gesprekken gevoerd met overgangspresident Ahmed al-Charaa. Het bezoek aan Damaskus vormt nu de tot nu toe duidelijkste stap in deze toenadering. Beide staten spraken af de diplomatieke betrekkingen volledig te herstellen en weer ambassadeurs uit te wisselen. Daarmee komt een einde aan een fase van diplomatieke afstand die de bilaterale betrekkingen jarenlang had gekenmerkt.
Voor Parijs is normalisatie geen doel op zich. Frankrijk streeft ernaar de politieke omwenteling actief mee vorm te geven en tegelijkertijd zijn invloed terug te winnen in een regio waar Rusland, Turkije en diverse Golfstaten de afgelopen jaren aan gewicht hebben gewonnen.
Veiligheid blijft de grootste uitdaging
De aanslagen tijdens het staatsbezoek maakten de bestaande risico’s pijnlijk duidelijk. De twee explosieven ontploften in de buurt van het Four-Seasons-Hotels, dat geldt als een bijzonder beveiligde verblijfplaats voor diplomaten en internationale organisaties. Macron was op het moment van de explosies al onderweg naar het presidentieel paleis en bleef ongedeerd.
Tot dusver heeft geen enkele organisatie zich geprofileerd als dader van de aanslag. Veiligheidscircuiten achten meerdere scenario’s plausibel. Naast cellen van terreurmilitie Islamitische Staat zouden ook andere gewapende groeperingen achter de explosies kunnen zitten, die de politieke overgang willen saboteren of internationale investeerders willen afschrikken.
De nieuwe Syrische regering staat voor de zware taak een land te stabiliseren dat meer dan een decennium burgeroorlog, internationale sancties en het uiteenvallen van staatsinstellingen heeft doorgemaakt. Ondanks militaire successen tegen tal van rebellengroepen bestaan er nog steeds regionale milities, terroristische netwerken en criminele structuren die van het machtsvacuüm profiteren.
Macron benadrukte daarom dat economische wederopbouw en veiligheid onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Frankrijk zal Syrië ondersteunen in de strijd tegen terroristische groeperingen, en tegelijk het beschermen van alle etnische en religieuze minderheden blijven verlangen.
Economische belangen komen op de voorgrond
Nebven de politieke dimensie heeft de reis een duidelijke economische component. Macron werd vergezeld door een delegatie van Franse bedrijven die mogelijkheden voor investeringen in infrastructuur, energievoorziening, transport en logistiek willen verkennen.
Na jaren van verwoesting staat Syrië voor een gigantische wederopbouw. Wegen, elektriciteitsnetten, havens, fabrieken en publieke voorzieningen moeten grotendeels worden hersteld. Internationale schattingen gaan ervan uit dat hiervoor investeringen in de orde van honderden miljarden nodig zullen zijn.
Frankrijk wil zich vroegtijdig positioneren als economische partner. Franse ondernemingen hebben traditioneel nauwe banden met het Midden-Oosten en hopen bij de wederopbouw belangrijke opdrachten binnen te halen. Tegelijk biedt dit Parijs de kans zijn economische invloed ten opzichte van concurrenten uit China, Rusland of de Golfstaten uit te breiden.
De wederopbouw blijft echter nauw verbonden met politieke vooruitgang. Internationale investeerders zullen op de lange termijn alleen in grotere omvang kapitaal ter beschikking stellen als rechtszekerheid, politieke stabiliteit en betrouwbare staatsstructuren ontstaan.
Een buitenlandpolitieke boodschap aan Europa
Macrons reis richt zich niet alleen tot Damaskus, maar ook tot de Europese partners. Terwijl sommige EU-landen nog steeds grote terughoudendheid tonen tegenover de nieuwe Syrische leiding, zet Frankrijk in op gecontroleerde politieke integratie in plaats van voortgezette isolatie.
Parijs betoogt dat duurzame stabiliteit in Syrië alleen door internationale samenwerking bereikt kan worden. Een volledige uitsluiting van de nieuwe regering zou daarentegen het risico vergroten dat andere actoren de politieke en economische invloed in Syrië blijvend overnemen.
Frankrijk volgt daarbij meerdere strategische belangen tegelijk. Naast de bestrijding van islamistische terreurorganisaties spelen het indammen van irreguliere migratie, de terugkeer van Syrische vluchtelingen, de stabilisering van het oostelijke Middellandse Zeegebied en het veiligstellen van economische kansen een centrale rol.
De reis illustreert bovendien Macrons ambitie om Frankrijk als een zelfstandig buitenlands-politieke actor binnen Europa te positioneren. Terwijl de internationale aandacht de laatste tijd vooral gericht was op de oorlog in Oekraïne en de spanningen in de Indo-Pacific, probeert Parijs opnieuw diplomatieke accenten in het Midden-Oosten te zetten.
Of deze strategie succesvol zal zijn, hangt echter minder af van symbolische staatsbezoeken dan van de ontwikkelingen binnen Syrië zelf. De aanslagen in Damaskus hebben krachtig aangetoond dat de politieke overgang nog lang niet afgerond is. De nieuwe leiding moet bewijzen dat zij veiligheid kan garanderen, staatsinstellingen kan verstevigen en verschillende maatschappelijke groepen kan integreren.
Voor Frankrijk betekent de inzet daarom een smalle weg tussen politieke steun en voorzichtige afstand. Macron heeft duidelijk gemaakt dat Parijs bereid is Syrië te begeleiden bij de wederopbouw en de internationale re-integratie. Tegelijk blijft de verwachting bestaan dat de nieuwe regering de ingezette hervormingskoers voortzet en de voorwaarden voor duurzame stabiliteit schept. Pas wanneer veiligheid, economische ontwikkeling en politieke verzoening gelijktijdig vooruitgang boeken, kan de historische toenadering tussen Parijs en Damaskus daadwerkelijk het begin van een nieuwe fase in de bilaterale betrekkingen markeren.
Andreas M. Brucker