Minder dan een jaar voor het einde van Emmanuel Macrons tweede ambtstermijn begint in Frankrijk de discussie over zijn politieke nalatenschap al. Terwijl het politieke debat zich steeds meer op de presidentsverkiezingen van 2027 richt, proberen voormalige metgezellen van de staatshoofd de afgelopen tien jaar in een zo samenhangend mogelijk politiek narratief te verankeren. Een speciaal opgesteld dossier met de titel La France de Macron moet de hervormingen van de afgelopen twee ambtstermijnen documenteren, plaatsen en tegen kritiek verdedigen.
De initiatief toont aan dat de strijd om de historische beoordeling van de Macron-jaren al lang begonnen is. Want hoewel Emmanuel Macron volgens de grondwet niet opnieuw kan kandidateren, zal zijn politieke nalatenschap de Franse binnenlandse politiek waarschijnlijk nog jaren blijven bepalen.
Een politieke nalatenschap buiten het Élysée-paleis
Het dossier is niet officieel uitgegeven door het Élysée-paleis. Het komt eerder van meerdere voormalige medewerkers en adviseurs van de president, die zijn regeerperiode achteraf als een samenhangend hervormingsproject willen presenteren. Het doel is een uitgebreide balans van de sinds 2017 uitgevoerde maatregelen voor te leggen en tegelijkertijd de talrijke aantijgingen te weerleggen die Macron tijdens zijn presidentschap hebben gevolgd.
Het gaat daarbij niet uitsluitend om een opsomming van afzonderlijke hervormingen. Het zogenaamde macronisme moet veeleer als een zelfstandige politieke periode beschreven worden – met een duidelijk strategisch leitmotiv: de versterking van de Franse onafhankelijkheid.
Volgens de auteurs loopt dit motief door bijna alle politieke projecten van de afgelopen jaren heen – van economische concurrentiekracht tot energiebeleid en van defensie- tot industriebeleid.
Economie als kern van de balans
De economische balans is bijzonder omvangrijk. Het dossier benadrukt de dalende werkloosheid, talrijke bedrijfsvestigingen en de versterkte re-industrialisatie van Frankrijk. Na jaren van verlies aan industriële arbeidsplaatsen zijn er nieuwe fabrieken ontstaan, met name op het gebied van batterijtechnologie, elektrische mobiliteit, halfgeleiderproductie en de farmaceutische industrie.
Ook de aantrekkingskracht van Frankrijk voor internationale investeerders wordt als een succes gezien. Frankrijk behaalde meermalen topplaatsen in Europese ranglijsten voor buitenlandse directe investeringen. Belastinghervormingen, de afschaffing van de vermogensbelasting op financiële activa en omvangrijke investeringsprogramma’s moesten de economische vestigingsplaats versterken en het land internationaal concurrerender maken.
Uit het oogpunt van Macrons aanhangers markeren deze ontwikkelingen een fundamentele koerswijziging ten opzichte van het economische beleid van eerdere regeringen.
Energie, defensie en strategische soevereiniteit
Een ander zwaartepunt ligt op de strategische zelfstandigheid van Frankrijk. De auteurs wijzen op de uitbreiding van kernenergie, nieuwe investeringen in hernieuwbare energieën en omvangrijke maatregelen ter zekerheid van de energievoorziening na het begin van de Russische aanvalsoorlog tegen Oekraïne.
Parallel daaraan investeerde Frankrijk aanzienlijk in zijn strijdkrachten. Het defensiebudget werd meerdere malen verhoogd, nieuwe wapenprogramma’s werden gestart en de Franse rol binnen de Europese veiligheidsarchitectuur werd versterkt. Tegelijkertijd pleitte Macron herhaaldelijk voor een grotere strategische autonomie van Europa – een concept dat vooral na de geopolitieke spanningen van de afgelopen jaren aan belang won.
Ook digitale technologieën, kunstmatige intelligentie en halfgeleiderproductie worden in het dossier als onderdelen van een alomvattende strategie voor technologische soevereiniteit gepresenteerd.
De moeilijke weg naar historische indeling
De publicatie gebeurt echter geenszins in een politiek vacuum. Ze valt juist in een periode waarin zich al talrijke potentiële opvolgers van Macron binnen het politieke centrum positioneren. Zonder een zittende president als herhaalde kandidaat begint het debat over welke lessen uit het afgelopen decennium getrokken moeten worden.
In dat licht dient het dossier niet uitsluitend als terugblik. Het probeert tegelijkertijd het politieke kader voor de tijd na Macron vast te leggen. De boodschap is dat het hervormingsbeleid van de afgelopen jaren niet begrepen moet worden als een reeks geïsoleerde maatregelen, maar als een langetermijnproject voor de modernisering van Frankrijk.
Daardoor ontstaat ook een ideologisch fundament waarop mogelijke opvolgers uit het liberale en pro-Europese kamp zich kunnen beroepen.
Een balans met aanzienlijk conflictpotentieel
Of deze voorstelling standhoudt, blijft open. Nauwelijks een Franse president van de Vijfde Republiek heeft de samenleving zo gepolariseerd als Emmanuel Macron.
Zijn aanhangers wijzen op ingrijpende structurele hervormingen van de arbeidsmarkt, het pensioensysteem en op een economische modernisering die Frankrijk veerkrachtiger tegen internationale crises heeft gemaakt. Ook de relatief robuuste ontwikkeling van de arbeidsmarkt en de terugkeer van industriële investeringen gelden volgens hen als duurzame successen.
Kritieken herinneren daarentegen aan de zwaarste crises van zijn presidentschap. De gele hesjes-protesten schokten het land maandenlang en onthulden een diepe maatschappelijke verdeeldheid. De omstreden pensioenhervorming veroorzaakte massale protesten en werd zonder stemming in het parlement doorgevoerd. Daar kwam bij de politieke blokkade na het verlies van de absolute meerderheid in de Nationale Vergadering en de verrassende ontbinding van het parlement in 2024, waarvan de gevolgen de Franse politiek tot op heden bezighouden.
Juist deze gebeurtenissen bepalen voor veel Fransen evenzeer het beeld van de afgelopen jaren als economische kengetallen of buitenlandsbeleidinitiatieven.
De strijd om de politieke nalatenschap van Emmanuel Macron is daarmee nog maar begonnen. Het dossier La France de Macron is minder een afsluitende terugblik dan veeleer de aanzet tot een interpretatiestrijd over een presidentschap dat Frankrijk ingrijpend heeft veranderd. Of uiteindelijk het verhaal van een succesvolle modernisering zal zegevieren of dat van een president die het land tegelijk hervormde en polariseerde, zal niet uitsluitend door historici worden beslist. Het politieke debat tot de presidentsverkiezingen van 2027 zal in belangrijke mate bepalen hoe het zogenaamde Macron-decennium in de toekomst herdacht wordt.
Auteur: P. Tiko