Bảo tàng Mauritshuis nổi tiếng ở Den Haag đã đạt được một thành công pháp lý quan trọng. Một tòa án Hà Lan quyết định rằng nhiều bức tranh truyền thống được gán cho họa sĩ Rembrandt van Rijn vẫn được giữ lại trong bộ sưu tập của bảo tàng. Qua đó kết thúc một cuộc tranh chấp pháp lý vượt xa các câu hỏi về quyền sở hữu và đồng thời mở ra cái nhìn về thế giới phức tạp của lịch sử nghệ thuật.
Quyết định này được đưa ra trong bối cảnh nhiều tác phẩm của các bậc thầy cũ đang được xem xét lại. Các phương pháp phân tích hiện đại ngày nay cho phép những hiểu biết mà cách đây chỉ vài thập kỷ còn không thể tưởng tượng được. Các sắc tố, cấu trúc gỗ và thậm chí những nét cọ tinh tế nhất tiết lộ cho các nhà nghiên cứu một cách chính xác hơn liệu một bức tranh thực sự do chính tay một nghệ sĩ tạo ra hay là sản phẩm trong xưởng làm việc của ông.
Chính Rembrandt là nhân vật đã làm bùng lên những tranh luận sôi nổi về vấn đề này trong nhiều năm qua. Bậc thầy Hà Lan vào thế kỷ 17 đã điều hành một xưởng làm việc vô cùng năng suất, nơi có nhiều học trò và cộng sự làm việc. Nhiều người trong số họ học phong cách của ông đến mức ranh giới giữa tác phẩm gốc và công việc xưởng đến nay vẫn còn mờ nhạt. Những gì từng được coi là tác phẩm Rembrandt rõ ràng giờ đây dưới kính hiển vi của nghiên cứu hiện đại thường xuất hiện dưới một ánh sáng mới.
Mauritshuis là một trong những bảo tàng nghệ thuật quan trọng nhất châu Âu và sở hữu bộ sưu tập tranh vẽ Hà Lan xuất sắc thuộc thời kỳ Hoàng kim. Du khách từ khắp nơi trên thế giới đổ về Den Haag để chiêm ngưỡng các kiệt tác của Rembrandt và Johannes Vermeer. Đặc biệt, bức chân dung nổi tiếng “Cô gái với hoa tai ngọc trai” thu hút hàng trăm nghìn người yêu nghệ thuật mỗi năm.
Tuy nhiên, đằng sau hậu trường không chỉ là trưng bày mà còn là nghiên cứu. Trong những năm gần đây, các chuyên gia đã tiến hành đánh giá lại kỹ lưỡng nhiều bức tranh. Kết quả thậm chí khiến các nhà sử học nghệ thuật kỳ cựu phải ngạc nhiên. Một số tác phẩm lâu nay được trình bày là sáng tác chính thống của Rembrandt nhiều khả năng có nguồn gốc từ xưởng làm việc của ông. Điều này không làm giảm giá trị của chúng mà ngược lại: chúng kể câu chuyện về một cộng đồng nghệ sĩ từng có ảnh hưởng sâu rộng ở châu Âu.
Chính điều đó tạo nên ý nghĩa thực sự của phán quyết hiện tại. Các bức tranh liên quan không chỉ còn tồn tại vật chất trong bảo tàng. Chúng vẫn là một phần của mối liên kết lớn hơn trong lịch sử nghệ thuật. Khách tham quan vẫn có cơ hội tiếp tục theo dõi sự phát triển phong cách của Rembrandt, cách thức làm việc trong xưởng và ảnh hưởng đối với học trò của ông.
Với Mauritshuis, có rất nhiều điều đang bị đặt lên mức cược. Bộ sưu tập được xem là một tổng thể khép kín với chất lượng xuất sắc. Nếu một số tác phẩm bị lấy đi hoặc bị đặt câu hỏi về quyền sở hữu, sẽ tạo ra các khoảng trống trong câu chuyện về một thời đại được xem là đỉnh cao của hội họa Hà Lan.
Vụ việc cũng cho thấy lịch sử nghệ thuật có thể sống động đến mức nào. Khác với suy nghĩ của nhiều người, bảo tàng không phải là các kho báu cố định. Nghiên cứu liên tục biến đổi hiểu biết. Công nghệ mới, góc nhìn mới và các cuộc tranh luận khoa học đảm bảo rằng ngay cả những bức tranh hàng trăm năm tuổi cũng còn nhiều điều bất ngờ.
Phán quyết từ Den Haag hiện giờ tạo ra sự rõ ràng tạm thời. Với những người yêu nghệ thuật, điều đó có nghĩa trên hết một điều: bộ sưu tập Rembrandt quan trọng của Mauritshuis được giữ nguyên sự đa dạng ấn tượng – một kho tàng văn hoá vẫn thu hút khách tham quan từ khắp nơi trên thế giới.
Andreas M. Brucker