De Italiaanse premier Giorgia Meloni krijgt voor het eerst serieuze concurrentie aan de rechterzijde van het politieke spectrum. Met Futuro Nazionale betreedt een nieuwe partij het toneel, opgericht door de voormalige generaal Roberto Vannacci. De voormalige officier is in de afgelopen jaren uitgegroeid tot een van de meest controversiële figuren van het Italiaanse nationalisme en wil nu de politieke ruimte rechts van Meloni’s regeringspartij innemen.
De eerste peilingen voorspellen dat Futuro Nazionale op vier tot zes procent van de stemmen zal uitkomen. Daarmee blijft de partij zeker achter bij Meloni’s Fratelli d’Italia, maar zou ze toch de machtsverhoudingen binnen het rechtse regeringskamp kunnen veranderen. Vooral de Lega van Matteo Salvini zal waarschijnlijk onder de nieuwe concurrent lijden. Tegelijkertijd lijkt Vannacci ook kiezers aan te spreken voor wie Meloni’s regeringsstijl inmiddels te pragmatisch is geworden.
Vannacci werd bekend door een boek met racistische, homofobe en vreemdelingenhaat-uitingen. De publicatie leidde tot disciplinaire maatregelen door het Italiaanse leger, maar leverde hem tegelijk aanzienlijke media-aandacht op en maakte hem tot een symboolfiguur van het ultranationalistische kamp.
Zijn politieke programma zet in op de verdediging van de Italiaanse identiteit en de christelijke beschaving. Daar komen eisen bij voor een duidelijk strenger migratiebeleid, de afwijzing van zogenoemde “woke” maatschappijpolitiek en de versterking van het traditionele gezinsbeeld. Op het gebied van buitenlands beleid neemt Vannacci bovendien een Ruslandvriendelijker positie in dan de regering-Meloni.
Hierin ligt het politieke paradox. Giorgia Meloni kwam in 2022 aan de macht met een duidelijk rechtsconservatief programma. Sinds haar aantreden volgt ze op cruciale beleidsvlakken echter een veel pragmatischer koers. Dit geldt zowel voor de samenwerking met de Europese Unie als voor het economisch- en begrotingsbeleid en de consequente steun aan Oekraïne. Met deze ontwikkeling ontstond tegelijkertijd een politieke ruimte voor partijen met een compromisloze rechtse lijn.
Op korte termijn wordt Vannacci echter niet gezien als een ernstige bedreiging voor Meloni’s leidende rol. Fratelli d’Italia blijft met ongeveer 28 tot 30 procent duidelijk de sterkste politieke kracht van het land. De grotere uitdaging ligt veeleer in een mogelijke fragmentatie van het conservatieve kamp. Vooral de reeds verzwakte Lega zou nog meer stemmen kunnen verliezen, wat de machtsverhoudingen binnen de regeringscoalitie duurzaam zou veranderen.
Of Futuro Nazionale op lange termijn voet aan de grond krijgt, hangt vooral af van de vraag of het Vannacci lukt zijn eerdere mediabenadruk om te zetten in een stabiele partijorganisatie. Voor Giorgia Meloni betekent het opkomen van deze nieuwe partij vooral dat ze voortaan niet alleen het politieke centrum maar ook de rechtervleugel van haar kiezersgroep in de gaten moet houden. De ontwikkeling zou de Italiaanse rechterzijde in de komende jaren kunnen herordenen, zonder de regeringsmeerderheid direct in gevaar te brengen.
Door Andreas M. Brucker