De dood van Bernadette Chirac op 93-jarige leeftijd roept in Frankrijk ver voorbij politieke grenzen medeleven op. Met haar verdwijnt een persoonlijkheid uit het openbare leven die decennialang de Franse politiek mede vormgaf – aanvankelijk aan de zijde van haar echtgenoot Jacques Chirac, later ook als zelfstandige politieke figuur. Haar overlijden markeert symbolisch het einde van een generatie die de geschiedenis van de Vijfde Republiek beslissend heeft gevormd.
Meer dan de vrouw van een president
In de Franse politieke geschiedenis werden echtgenoten van staatshoofden vaak beperkt tot representatieve taken. Bernadette Chirac was een opmerkelijke uitzondering. Al lang voordat haar man in 1995 introk in het Élysée-paleis, had zij een eigen politieke basis opgebouwd.
Ruim drie decennia was ze politiek actief op gemeentelijk en regionaal niveau in de Corrèze. In een politieke cultuur die lange tijd door mannen werd gedomineerd, slaagde zij erin zich als gekozen mandataris duurzaam te vestigen. Daarmee behoorde ze tot de weinige Franse Première Dames die een zelfstandige politieke legitimatie hadden.
Haar politieke loopbaan werd gekenmerkt door volharding en lokale verankering. Terwijl Jacques Chirac nationale en internationale aandacht genoot, onderhield Bernadette Chirac het directe contact met de burgers uit haar thuisregio. Deze nabijheid tot de bevolking droeg wezenlijk bij aan haar populariteit.
De stille macht achter Jacques Chirac
Bernadette Chirac werd decennialang beschouwd als een van de invloedrijkste vrouwen in de Franse politiek. Achter de schermen speelde ze een belangrijke rol bij de strategische beslissingen van haar man en stond ze bekend om haar heldere oordelen.
Politieke metgezellen beschreven haar vaak als besluitvaardiger en directer dan de vaak als volkse en pragmatische Jacques Chirac werd gezien. Haar loyaliteit aan haar man was onwankelbaar, maar ze aarzelde niet om haar eigen standpunten publiek uit te dragen.
Met name tijdens het presidentschap van haar man tussen 1995 en 2007 ontwikkelde ze zich tot een vaste waarde in politiek Parijs. Anders dan veel voorgangsters gebruikte ze haar publieke rol actief en begreep ze hoe media-aandacht te mobiliseren voor maatschappelijke doelen.
De erfenis van de „Pièces Jaunes“
Haar inzet voor de stichting „Pièces Jaunes“ blijft bijzonder duurzaam herinnerd. Deze initiatief verzamelde gedurende tientallen jaren donaties ter verbetering van de omstandigheden in Franse kinderziekenhuizen.
Wat oorspronkelijk als een liefdadigheidsactie begon, ontwikkelde zich tot een van de bekendste maatschappelijke acties in Frankrijk. Miljoenen burgers deden regelmatig mee aan de inzamelingen. De middelen maakten de financiering van verblijfsruimtes voor families, medische apparatuur en talloze projecten ter verbetering van het ziekenhuisleven van kinderen mogelijk.
Deze betrokkenheid gaf Bernadette Chirac een profiel dat ver buiten partijpolitieke grenzen waardering oogstte. Voor vele Fransen was zij minder de vrouw van een president maar eerder het gezicht van een van de meest succesvolle sociale initiatieven van het land.
Een vertegenwoordiger van een politieke generatie
Bernadette Chirac werd in 1933 in Parijs geboren als Bernadette Chodron de Courcel. Ze stamde uit een traditioneel burgerlijk milieu en maakte als kind de Duitse bezetting en de wederopbouw van Frankrijk na de Tweede Wereldoorlog mee.
Haar politieke socialisatie viel in de tijd van de oprichting van de Vijfde Republiek onder Charles de Gaulle. Samen met Jacques Chirac belichaamde ze die generatie Franse politici die de opkomst van Frankrijk tot moderne Europese middenmacht begeleidden.
De carrière van haar man liep van het premierschap via het burgemeesterschap van Parijs tot het hoogste staatsambt. Gedurende deze decennia bleef Bernadette Chirac een constante metgezel en tegelijk een zelfstandige politieke speler.
Met haar overlijden sluit zich een historische cirkel. De persoonlijkheden die de Franse politiek van de laatste decennia van de 20e eeuw vormgaven, verdwijnen steeds meer van het toneel. Bernadette Chirac behoorde tot de laatste nog levende symbolen van deze periode.
Frankrijk verliest met haar niet alleen een voormalige Première Dame, maar ook een vrouw die politieke verantwoordelijkheid, maatschappelijke betrokkenheid en persoonlijke standvastigheid op een bijzondere wijze combineerde. Haar levensweg weerspiegelt tegelijk de ontwikkeling van de rol van vrouwen in de Franse politiek – van ondersteunend gevolg tot zelfstandige speler in het openbare leven.
Auteur: P. Tiko