Ngày nay, ai còn cầm bút trên tay gần như thuộc về một nhóm thiểu số thầm lặng. Ghi chú được đưa vào điện thoại thông minh, thư từ lên đám mây, ký ức vào ổ cứng. Giấy trở nên hiện diện khắp nơi nhưng đồng thời cũng vô hình. Nó nằm dưới máy in, trong kho lưu trữ và các hộp vận chuyển. Hầu như không ai còn hỏi nó đến từ đâu, được làm ra như thế nào hoặc ai làm ra nó.
Trong một ngôi nhà nông thôn cũ ở trung tâm Auvergne, một người đàn ông trẻ đang đặt chính những câu hỏi ấy.
Étienne Gutfarde, ngoài ba mươi tuổi, sống và làm việc tại Marsac-en-Livradois, một xã trong công viên vùng Livradois-Forez. Tại đó, anh làm giấy thủ công. Từng tờ một. Chậm rãi. Tập trung. Gần như theo cách con người đã làm từ nhiều thế kỷ trước.
Trong thời đại mà tốc độ được coi là thước đo của mọi thứ, điều này gần như giống một hành động phản kháng thầm lặng.
Ai bước vào xưởng của anh ấy sẽ không nghe thấy tiếng máy móc. Không có băng chuyền nào tạo nhịp điệu. Thay vào đó là nước, gỗ, sợi vải và bàn tay. Rất nhiều bàn tay.
Giấy ở đây không phải là một sản phẩm công nghiệp. Nó phát triển.
Con đường dẫn đến điều này hoàn toàn không hề đơn giản. Trong một thời gian dài, không có gì cho thấy Étienne Gutfarde sẽ trở thành người làm giấy. Ban đầu, việc học của anh đi theo một hướng khác. Thể thao đóng một vai trò quan trọng trong cuộc đời anh. Du lịch cũng vậy. Khám phá thế giới, tích lũy kinh nghiệm, phiêu lưu — trong một thời gian dài, đó dường như là sứ mệnh của anh.
Rồi năm 2022 đã đến.
Như thường thấy trong cuộc sống, một câu chuyện lớn bắt đầu từ một sự tình cờ.
Gutfarde đến với doanh nghiệp truyền thống Richard de Bas, một trong những xưởng giấy lịch sử cuối cùng của Pháp. Khuôn viên xưởng giấy là một trong những nơi mà quá khứ không chỉ được gìn giữ mà còn được sống. Tại đây, giấy thủ công đã được sản xuất qua nhiều thế kỷ, từ rất lâu trước khi các quy trình công nghiệp cách mạng hóa sản xuất.
Đối với chàng trai trẻ vùng Auvergne, một cánh cửa mở ra dẫn vào một thế giới xa lạ.
Bỗng nhiên, anh thấy mình giữa một nghề thủ công đòi hỏi sự kiên nhẫn. Sự chính xác. Sự chú ý đến những chi tiết mà nhiều người hầu như không còn nhận ra.
Anh học cách xử lý sợi. Học cách tạo hình các tờ giấy. Ép. Phơi khô.
Quan trọng nhất là anh học cách chờ đợi.
Bởi vì giấy tốt không chấp nhận sự vội vàng.
Điều ban đầu chỉ là kinh nghiệm nghề nghiệp nhanh chóng trở thành đam mê. Làm việc với vật liệu cuốn hút ông. Mỗi sợi đều kể câu chuyện riêng. Mỗi bề mặt phản ứng khác nhau với ánh sáng, độ ẩm hoặc sự chạm vào.
Có thể nói: ông đem lòng yêu giấy.
Và như trong mọi niềm đam mê lớn lao, theo thời gian vai trò của người quan sát không còn đủ nữa.
Từ một nhân viên, ông trở thành người sáng tạo.
Từ học việc — thành bậc thầy.
Từ bậc thầy — thành doanh nhân.
Khi thành lập «Les Papiers de la Grange», Étienne Gutfarde mở xưởng riêng của mình. Cái tên nghe thật khiêm nhường. Gần như mộc mạc. Nhưng đằng sau đó là một dự án đầy tham vọng.
Ông muốn gìn giữ kiến thức xưa mà không biến nó thành bảo tàng.
Bởi ông nhìn thấy ở đó mối nguy của nhiều nghề thủ công truyền thống. Chúng được ngưỡng mộ, chụp ảnh, trao giải. Nhưng chúng đánh mất vị trí trong đời sống thường nhật. Trở thành văn hóa dân gian.
Gutfarde suy nghĩ khác.
Đối với anh, giấy không chỉ có quá khứ mà còn có tương lai.
Vì vậy, anh thử nghiệm với các vật liệu. Bên cạnh các sợi thực vật cổ điển, anh sử dụng giấy tái chế và cái gọi là giấy chiffon, được làm từ vải cũ. Cánh hoa cũng được đưa vào bột giấy. Cỏ. Hạt giống. Đôi khi cả những yếu tố khoáng chất nhỏ từ cảnh quan quê hương anh.
Từ đó tạo nên những tờ giấy trông gần như những phong cảnh nhỏ.
Không tờ nào giống tờ nào.
Ai chạm vào chúng sẽ cảm nhận được những chỗ gồ ghề. Cấu trúc. Vết sẹo.
Dấu vết của quá trình sáng tạo.
Trong khi các sản phẩm công nghiệp hướng đến sự đồng nhất, giấy làm thủ công sống bằng những nét riêng biệt của nó. Chính những chỗ không đều nhỏ ấy tạo nên sức hấp dẫn của nó.
Nó phần nào gợi nhớ đến khuôn mặt con người.
Sự hoàn hảo thường có vẻ nhàm chán.
Còn cá tính thì lưu lại trong ký ức.
Khách hàng từ lâu không chỉ đến từ khu vực này. Các họa sĩ đặt giấy của anh để vẽ màu nước và in đồ họa. Những người đóng sách đánh giá cao chất lượng sợi đặc biệt. Các nhà thiết kế tìm kiếm những vật liệu có câu chuyện. Các cặp đôi muốn những tấm thiệp mời không ai khác có.
Trong một thế giới của những sản phẩm tiêu chuẩn hóa, khát khao về sự độc đáo đang ngày càng tăng.
Có lẽ chính điều này giải thích thành công của nhiều nghệ nhân trẻ trong lĩnh vực nghệ thuật dân gian.
Ngày nay, mọi người không còn chỉ mua đồ vật.
Họ mua những câu chuyện.
Và ai có thể kể một câu chuyện hay hơn một tờ giấy được làm từ vải cũ, cây cỏ địa phương và tay nghề thủ công?
Nhưng riêng xưởng làm việc không phải là tất cả đối với Hutfarde.
Anh muốn cho thấy công việc của mình được hình thành như thế nào.
Vì vậy, anh thường xuyên cầm máy ảnh lên.
Dưới cái tên hài hước «Le Dur de la Feuille», ông đăng video trên mạng xã hội. Tại đó, ông giải thích các công đoạn làm việc mà ngoài giới chuyên môn hẹp thì hầu như không ai biết đến.
Hàng triệu người sử dụng giấy mỗi ngày.
Và rất ít người từng thấy giấy được làm ra như thế nào.
Khi Gutfarde nhúng khuôn vào nước rồi từ từ nhấc lên, cảnh tượng ấy gần như mang tính thiền định. Các sợi tập hợp thành một lớp mỏng. Từ chất lỏng đục ngầu, một tờ giấy bỗng xuất hiện.
Gần như một trò ảo thuật.
Nhưng là thật.
Video của ông chạm đến một điều gì đó.
Không phải vì hiệu ứng ngoạn mục.
Mà vì sự chậm rãi của chúng.
Trong khi nhiều nền tảng sống nhờ sự hối hả, ông cho thấy những quy trình cần thời gian. Những chuyển động đòi hỏi sự tập trung. Những công đoạn không thể đẩy nhanh.
Trái ngược với việc lướt liên tục.
Và có lẽ cũng là một câu trả lời cho sự mệt mỏi của nhiều người trước tiếng ồn kỹ thuật số không ngừng.
Bởi ai mà không thích nhìn một thứ gì đó được tạo ra với sự chăm chút?
Tiếng vang đã không phải chờ lâu.
Một cộng đồng không ngừng phát triển theo dõi công việc của anh ấy. Các nghệ sĩ, những người yêu nghề thủ công, người tò mò và nhà sưu tập dõi theo các dự án của anh ấy. Những sự hợp tác nảy sinh. Triển lãm. Những cuộc gặp gỡ.
Đột nhiên, một lĩnh vực thủ công ngách trở thành chủ đề bàn luận.
Điều đó thật ấn tượng.
Bởi trong một thời gian dài, nghề làm giấy được xem là gần như đã biến mất.
Ngày nay, nghề thủ công này đang trải qua một sự hồi sinh nhỏ.
Và không chỉ ở Pháp.
Trên khắp châu Âu, người trẻ đang khám phá lại các kỹ thuật truyền thống. Họ tìm kiếm một công việc có thể cảm nhận được. Một nghề mà kết quả của nó có thể chạm vào.
Nền kinh tế số thường tạo ra những thứ vô hình.
Người làm giấy, ngược lại, tạo ra thứ gì đó xào xạc giữa các ngón tay.
Sự khác biệt không thể lớn hơn.
Sự ghi nhận dành cho công việc của Gutfarde không ngừng tăng lên. Năm 2025, ông nhận giải thưởng về tay nghề thủ công của vùng Auvergne-Rhône-Alpes. Sự vinh danh này không chỉ công nhận chất lượng sản phẩm của ông.
Nó công nhận một thái độ.
Niềm tin rằng truyền thống không nhất thiết phải là lực cản.
Rằng đổi mới không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ công nghệ.
Và rằng tương lai đôi khi bắt đầu ở nơi con người khám phá lại những con đường cũ theo một cách mới.
Khi bước qua xưởng của ông hôm nay, bạn không gặp một người hoài cổ. Gutfarde không mơ về việc trở lại những thế kỷ đã qua.
Ông sử dụng mạng xã hội.
Ông hợp tác với các nghệ sĩ đương đại.
Ông tư duy như một doanh nhân.
Đồng thời, ông gìn giữ điều đã bị đánh mất ở nhiều nơi: sự tôn trọng đối với thời gian.
Mỗi tờ giấy đều đòi hỏi sự chú tâm.
Mỗi sợi xơ đều có vị trí của mình.
Mỗi công đoạn đều có thời điểm riêng.
Nghe có vẻ đơn giản.
Nhưng không phải vậy.
Vì các xã hội hiện đại thường coi thời gian là một nguồn lực cần được sử dụng hiệu quả tối đa. Trong xưởng ở Marsac-en-Livradois, một logic khác lại ngự trị.
Thời gian không phải là trở ngại.
Thời gian là một phần của sản phẩm.
Có lẽ chính ở đó nằm sức cuốn hút thực sự trong công việc của anh ấy.
Một tờ giấy làm thủ công không có giá trị phô diễn. Nó không nhấp nháy. Không gửi thông báo và không tự động cập nhật.
Vậy mà nó vẫn kể điều gì đó về thế giới mà nó ra đời.
Về nước và thực vật.
Về sự kiên nhẫn và tay nghề.
Về một người thợ trẻ đã quyết định không để vật liệu của mình trở nên vô hình.
Đôi khi chỉ cần một tờ giấy để nhắc rằng vẻ đẹp không nảy sinh từ tốc độ,
mà từ sự chú tâm.
Và có lẽ chính ở đó nằm thông điệp thực sự của Étienne Gutfarde.
Khi thế giới ngày càng nhanh hơn, ở đâu đó trên những ngọn núi Auvergne, một người đàn ông ngồi bên bồn đầy sợi và tạo hình từng tờ giấy.
Lỗi thời?
Có lẽ.
Hiện đại?
Hơn bao giờ hết.
Bài viết của M. Legrand