Ngày nay, những người cầm bút để viết gần như đã trở thành một thiểu số thầm lặng. Ghi chú được lưu trên điện thoại, thư từ được tải lên đám mây, ký ức được lưu trên ổ cứng. Giấy có ở khắp nơi, nhưng lại trở nên vô hình. Nó nằm dưới máy in, ẩn trong kho lưu trữ và hộp thư. Hầu như không còn ai tự hỏi nó đến từ đâu, được tạo ra như thế nào và ai đã làm ra nó.
Trong một trang trại cũ giữa lòng Auvergne, một người đàn ông trẻ đang tự đặt cho mình những câu hỏi ấy.
Étienne Gouttefarde, ngoài ba mươi tuổi, sống và làm việc tại Maslac-en-Livradois, một ngôi làng nằm trong Công viên Tự nhiên Vùng Livradois-Forez. Anh làm giấy thủ công. Chậm rãi, cẩn thận, như cách người ta đã làm từ nhiều thế kỷ trước.
Trong thời đại mà tốc độ được tôn thờ như thước đo của mọi thứ, điều này gần như đã trở thành một hành động phản kháng lặng lẽ.
Bước vào xưởng của anh, không có tiếng rì rầm của máy móc, không có nhịp điệu của dây chuyền lắp ráp. Thay vào đó là nước, gỗ, sợi và đôi tay. Rất nhiều đôi tay.
Giấy ở đây không phải là một sản phẩm công nghiệp, mà là thứ gì đó đang lớn lên.
Con đường của anh không hề bằng phẳng. Trong một thời gian dài, không có dấu hiệu nào cho thấy Étienne Gouttefarde sẽ trở thành một người làm giấy. Ban đầu, nền tảng học vấn của anh tập trung vào những lĩnh vực khác. Thể thao đóng vai trò quan trọng trong cuộc đời anh, cũng như việc du lịch. Khám phá thế giới, tích lũy kinh nghiệm, bước đi trên đường đời — dường như đó mới là định mệnh của anh.
Cho đến năm 2022.
Những câu chuyện quan trọng trong đời thường bắt đầu từ sự tình cờ.
Gouttefarde tình cờ đến với một trong những xưởng làm giấy thủ công lịch sử cuối cùng ở Pháp — Richard de Bas. Địa điểm xưởng này không chỉ được xem là nơi trưng bày lịch sử, mà còn là không gian nơi lịch sử vẫn đang sống. Trong nhiều thế kỷ, giấy thủ công được tuyển chọn cẩn thận đã được tạo ra tại đây, từ rất lâu trước những cuộc cách mạng sản xuất do các quy trình công nghiệp mang lại.
Đối với chàng trai trẻ đến từ Auvergne này, một cánh cửa dẫn đến thế giới chưa biết đã mở ra.
Anh bất ngờ bước vào một nghề đòi hỏi sự kiên nhẫn, chính xác và chú ý đến những chi tiết mà hầu hết mọi người thường bỏ qua.
Anh học cách xử lý sợi. Anh làm chủ các kỹ thuật làm giấy như tạo tờ, ép và sấy khô.
Quan trọng hơn, anh học cách chờ đợi.
Bởi vì giấy tốt không thể vội vàng.
Ban đầu, đây chỉ là kinh nghiệm nghề nghiệp, nhưng nhanh chóng trở thành một niềm đam mê. Anh bị cuốn hút sâu sắc bởi công việc với vật liệu. Mỗi sợi kể câu chuyện riêng của mình. Mỗi bề mặt giấy phản ứng khác nhau với ánh sáng, độ ẩm hoặc sự chạm tay.
Có thể nói rằng anh đã phải lòng giấy.
Như mọi niềm đam mê khác, cuối cùng việc chỉ là một người đứng ngoài quan sát không còn đủ nữa.
Anh chuyển từ nhân viên thành người sáng tạo.
Anh chuyển từ người học việc thành nghệ nhân.
Anh chuyển từ nghệ nhân thành doanh nhân.
Étienne Gouttefarde thành lập xưởng riêng của mình “Les Papiers de la Grange.” Cái tên mộc mạc và gần như thôn quê. Nhưng đằng sau đó là một dự án đầy tham vọng.
Anh muốn gìn giữ tri thức cổ xưa thay vì biến nó thành một món đồ trong bảo tàng.
Bởi vì anh nhìn thấy mối nguy mà nhiều nghề thủ công truyền thống đang phải đối mặt. Chúng được ca ngợi, chụp ảnh và trao giải, nhưng lại mất đi vị trí trong văn hóa sống động và trở thành những hiện vật trưng bày dân gian.
Ý tưởng của Gouttefarde thì khác.
Với anh, giấy không chỉ có quá khứ mà còn có tương lai.
Vì vậy, anh không ngừng khám phá vật liệu. Bên cạnh sợi thực vật truyền thống, anh còn sử dụng giấy tái chế và cái gọi là giấy crepe, được làm từ vải cũ. Cánh hoa được thêm vào bột giấy, cùng với cỏ, hạt giống, và đôi khi cả những thành phần khoáng nhỏ từ cảnh quan quê hương của anh.
Kết quả là những tờ giấy gần như những bức tranh phong cảnh nhỏ.
Không có hai tờ nào giống nhau.
Khi chạm vào, bạn có thể cảm nhận được sự không đồng đều, kết cấu, những vết sẹo—
Dấu vết của quá trình chế tác.
Các sản phẩm công nghiệp thường hướng tới sự đồng nhất, nhưng giấy thủ công lại sống động chính nhờ những bất quy tắc này. Chính những khiếm khuyết nhỏ ấy tạo nên sức quyến rũ của nó.
Nó gợi nhớ đến gương mặt con người.
Sự hoàn hảo thường nhàm chán.
Nhưng cá tính thì không thể nào quên.
Khách hàng của anh không còn chỉ đến từ địa phương. Các nghệ sĩ đặt giấy của anh để vẽ màu nước và in ấn. Những người đóng sách đánh giá cao chất lượng sợi độc đáo của nó. Các nhà thiết kế tìm kiếm những vật liệu có câu chuyện. Các cặp đôi sắp cưới muốn những tấm thiệp mời mà không ai khác có.
Trong một thế giới tràn ngập sản phẩm tiêu chuẩn hóa, con người khao khát sự độc đáo.
Có lẽ điều này giải thích thành công của nhiều nghệ sĩ thủ công trẻ.
Ngày nay, mọi người không còn chỉ mua đồ vật.
Họ mua những câu chuyện.
Và còn câu chuyện nào lay động hơn một tờ giấy được làm từ vải cũ, cây cỏ quê hương và tay nghề thủ công?
Nhưng chỉ có một xưởng làm việc thôi là chưa đủ với Gouttefarde.
Anh muốn giới thiệu quy trình sản xuất của mình.
Vì vậy, anh thường cầm máy quay lên.
Với cái tên dí dỏm “Le Dur de la Feuille”, anh đăng video trên mạng xã hội, giới thiệu những công đoạn sản xuất mà ngày nay hiếm khi được biết đến ngoài những vòng tròn nhỏ.
Hàng triệu người sử dụng giấy mỗi ngày,
nhưng ít ai từng thấy nó được tạo ra như thế nào.
Khi Gouttefarde nhúng khuôn giấy vào nước rồi từ từ nhấc lên, cảnh tượng gần như mang tính thiền định. Các sợi xơ tụ lại thành một lớp mỏng. Một tờ giấy kỳ diệu hình thành từ chất lỏng đục.
Gần như phép thuật.
Nhưng đó là thật.
Những video của anh chạm đến trái tim mọi người.
Không phải vì hiệu ứng đặc biệt hào nhoáng,
mà vì nhịp điệu chậm rãi của chúng.
Trong khi nhiều nền tảng đầy rẫy sự vội vã, anh cho thấy một quy trình cần thời gian, những chuyển động đòi hỏi sự tập trung và các công đoạn không thể thúc ép.
Đó là lời phản bác đối với việc lướt vô tận.
Có lẽ cũng là phản hồi cho sự mệt mỏi của nhiều người trước tình trạng quá tải thông tin kỹ thuật số.
Xét cho cùng, ai mà không thích ngắm nhìn một thứ được chế tác cẩn thận?
Phản hồi nhận được thật áp đảo.
Một cộng đồng ngày càng lớn đang theo dõi công việc của anh. Các nghệ sĩ, người yêu thủ công, người tò mò và nhà sưu tập đều theo dõi các dự án của anh. Những lần hợp tác, triển lãm và giao lưu nối tiếp nhau.
Nghề thủ công ngách này bỗng chốc trở thành chủ đề nóng.
Thật ngoạn mục.
Xét cho cùng, nghề làm giấy từng được xem là một nghề gần như đã tuyệt chủng.
Ngày nay, nghề thủ công này đang trải qua một sự hồi sinh nhỏ.
Không chỉ ở Pháp.
Người trẻ trên khắp châu Âu đang khám phá lại các nghề thủ công truyền thống, tìm kiếm công việc mà họ có thể chạm và cảm nhận, tìm những nghề có kết quả hữu hình, có thể nhìn thấy được.
Nền kinh tế số thường tạo ra những thứ vô hình.
Nhưng những người làm giấy tạo ra thứ gì đó xào xạc dưới đầu ngón tay bạn.
Sự khác biệt không thể rõ ràng hơn.
Công việc của Gouttefarde liên tục được ghi nhận. Năm 2025, ông nhận Giải thưởng Thủ công mỹ nghệ của vùng Auvergne-Rhône-Alpes. Giải thưởng này không chỉ công nhận chất lượng sản phẩm của ông,
mà còn khẳng định một quan điểm.
Rằng truyền thống không nhất thiết phải là trở ngại,
đổi mới không phải lúc nào cũng phải đến từ công nghệ,
và tương lai có thể bắt đầu khi con người khám phá lại những con đường cũ.
Ngày nay, khi bước vào xưởng của ông, bạn sẽ không gặp một người hoài cổ. Gouttefarde không mơ quay về những thế kỷ trước,
ông sử dụng mạng xã hội,
hợp tác với các nghệ sĩ đương đại,
và theo đuổi tư duy doanh nhân.
Nhưng ông gìn giữ một điều mà nhiều nơi đã đánh mất: sự tôn trọng đối với thời gian.
Mỗi tờ giấy đều xứng đáng được chăm chút,
mỗi sợi xơ đều có vị trí của mình,
và mọi quy trình đều cần thời gian.
Điều này nghe có vẻ đơn giản,
nhưng không phải vậy.
Bởi xã hội hiện đại thường xem thời gian là một nguồn lực cần được sử dụng hiệu quả nhất có thể. Trong xưởng ở Maslacq bên sông Lot, một logic khác được áp dụng.
Thời gian không phải là trở ngại,
thời gian là một phần của sản phẩm.
Có lẽ đây chính là sức quyến rũ thực sự trong công việc của anh.
Một tờ giấy thủ công không có giá trị hào nhoáng. Nó không lấp lánh, không gửi thông báo, cũng không tự động cập nhật.
Nhưng nó kể câu chuyện về thế giới nơi nó được sinh ra,
về nước và cây cỏ,
về sự kiên nhẫn và nghề thủ công,
và câu chuyện về một người thợ trẻ quyết không để vật liệu của mình trở nên vô hình.
Đôi khi, một tờ giấy là đủ để nhắc chúng ta rằng vẻ đẹp không đến từ tốc độ,
mà từ sự tập trung.
Có lẽ đây là thông điệp thực sự mà Étienne Gouttefarde muốn truyền tải.
Trong khi thế giới ngày càng nhanh hơn, anh ngồi bên một máng nước trên dãy núi Auvergne, chép từng trang bằng tay.
Lỗi thời?
Có lẽ.
Thời thượng?
Thời thượng hơn bao giờ hết.
Tác giả bài viết: M. Legrand