Wie in Frankrijk bij leven een orgaan doneert, hoeft in de toekomst geen financiële nadelen of administratieve lasten te dragen. Met dit doel heeft de Senaat op 9 juni 2026 unaniem een wetsvoorstel aangenomen dat de zogenaamde “financiële neutraliteit” van levende orgaandonatie moet waarborgen. De basisgedachte is even eenvoudig als verstrekkend: een orgaandonatie mag de donor noch verrijken, noch benadelen.
Tot nu toe bestond er echter een aanzienlijke kloof tussen dit ethische principe en de realiteit. Hoewel de medische ingrepen volledig werden vergoed, moesten sommige donoren voor-uitgaven doen, eigen bijdragen betalen of inkomensverlies accepteren. Ook wachttijden bij ziekte-uitkeringen en organisatorische obstakels in het beroepsleven konden extra lasten veroorzaken.
Het nu aangenomen wets pakket moet deze hindernissen wegnemen. Er is een verplichte directe kostenovername door de zorgverzekering voorzien voor alle medische diensten verbonden aan de donatie. Honoraria boven de wettelijke tarieven worden uitgesloten, eigen bijdragen en vaste vergoedingen komen te vervallen. Daarnaast moet de huidige wachttijd voor het ontvangen van ziekte-uitkeringen worden geschrapt.
Verder worden de rechten van werknemers versterkt. In de toekomst zouden betaalde vrijstellingen niet alleen voor de eigenlijke operatie mogelijk moeten zijn, maar ook voor noodzakelijke vooronderzoeken en medische nazorg. Het doel is de organisatorische inspanning voor donoren aanzienlijk te verminderen en de combinatie met het beroepsleven te verbeteren.
Een bijzonder opmerkelijke aanvulling heeft de Senaat gedaan op het gebied van verzekeringen. Voortaan mogen verzekeringsmaatschappijen in gezondheidsvragenformulieren niet meer vragen naar een orgaandonatie bij leven. Hiermee reageert de wetgever op de bezorgdheid dat donoren indirect benadeeld zouden kunnen worden bij krediet-, levens- of arbeidsongeschiktheidsverzekeringen.
De hervorming heeft niet alleen een praktische, maar ook een gezondheidsbeleidsmatige dimensie. Frankrijk registreerde in 2025 in totaal 616 transplantaties met levende donoren, waaronder 605 niertransplantaties. Afgezet tegen de behoefte blijft dit aantal echter laag. Het nationale transplantatieplan voor de jaren 2022 tot 2026 had als doel het aandeel niertransplantaties met levende donoren te verhogen tot 20 procent. In werkelijkheid lag dit aandeel recentelijk slechts op 9,9 procent.
Of de nieuwe regelingen daadwerkelijk tot meer bereidheid tot donatie leiden, valt nog te bezien. Politiek geeft de Senaat echter een duidelijk signaal af: wie bereid is een ander mens door orgaandonatie een nieuw leven te schenken, hoeft daarvoor geen financiële of maatschappelijke nadelen te vrezen. Het ethische idee van vrijwilligheid wordt daarmee voor het eerst uitgebreid door concrete sociale en economische beschermingsmechanismen.
Het wetsvoorstel wordt nu versneld besproken in de Nationale Vergadering. De unanieme aanvaarding in de Senaat wijst echter al op een brede politieke consensus.
Auteur: P. Tiko