Pháp đã thực hiện một bước đi mang tính biểu tượng trong quá trình hiện đại hóa quân sự. Vụ thử nghiệm thành công đầu tiên của hệ thống FLP‑T 150 mới được xem tại Paris là một cột mốc quan trọng trên con đường hướng tới năng lực châu Âu độc lập trong lĩnh vực pháo chính xác tầm xa. Đằng sau cuộc thử nghiệm kỹ thuật này là nhiều hơn hẳn một dự án vũ khí thông thường: đó là chủ quyền chiến lược, độc lập công nghiệp và những bài học từ cuộc chiến ở Ukraine.
Tên gọi FLP‑T 150 là viết tắt của “Frappe Longue Portée Terrestre”, tức năng lực tấn công tầm xa trên bộ. Hệ thống này trong tương lai sẽ cho phép quân đội Pháp đánh trúng chính xác các mục tiêu ở khoảng cách vài trăm kilômét. Qua đó, Pháp bước vào lĩnh vực chiến tranh hiện đại vốn đã trở nên quan trọng đáng kể kể từ khi Nga phát động cuộc chiến tranh xâm lược chống Ukraine. Đặc biệt, các hệ thống Himars của Mỹ đã cho thấy mức độ mà pháo phản lực cơ động có thể tác động đến diễn biến của một cuộc xung đột.
Cuộc chiến ở Ukraine thay đổi các ưu tiên quân sự
Hiếm có hệ thống vũ khí nào trong những năm gần đây nhận được nhiều sự chú ý trên toàn thế giới như hệ thống Himars của Mỹ. Pháo phản lực cơ động cao này đã giúp Ukraine tấn công các kho đạn, sở chỉ huy và trung tâm hậu cần của Nga ở sâu phía sau chiến tuyến. Yếu tố quyết định không chỉ là hỏa lực thuần túy mà là sự kết hợp giữa tầm bắn, độ chính xác và tính cơ động.
Những kinh nghiệm từ cuộc chiến ở Ukraine đã thúc đẩy sự đánh giá lại căn bản về năng lực quân sự tại các thủ đô châu Âu. Trong nhiều thập kỷ, các chiến dịch ở nước ngoài, chống khủng bố hoặc các xung đột bất đối xứng là trọng tâm của lực lượng vũ trang phương Tây. Ngược lại, các cuộc xung đột quy mô lớn cổ điển giữa các quốc gia được xem là khó xảy ra ở nhiều nơi. Theo đó, các đơn vị pháo binh hạng nặng bị cắt giảm, kho đạn được thu nhỏ và năng lực sản xuất công nghiệp bị thu hẹp.
Cuộc chiến ở Đông Âu đã làm lung lay những giả định này. Các nhà hoạch định quân sự hiện quan sát thấy rằng các xung đột hiện đại một lần nữa được định hình bởi pháo binh số lượng lớn, trinh sát bằng máy bay không người lái và các đòn tấn công chính xác tầm xa. Đặc biệt, khả năng vô hiệu hóa các tuyến tiếp tế và trung tâm chỉ huy của đối phương từ khoảng cách xa nay được coi là yếu tố then chốt trên chiến trường.
Trong bối cảnh đó, việc phát triển FLP‑T 150 không còn là một dự án riêng lẻ của Pháp, mà là một phần của sự tái định hướng chiến lược toàn diện của châu Âu.
Cuộc tìm kiếm độc lập chiến lược của Pháp
Đối với Paris, chương trình này có ý nghĩa kép. Một mặt, quân đội Pháp cần hiện đại hóa năng lực và khắc phục những khoảng trống hiện có. Mặt khác, Pháp đã theo đuổi trong nhiều năm mục tiêu giảm sự phụ thuộc của châu Âu vào các hệ thống vũ khí của Mỹ.
Tổng thống Emmanuel Macron đã nhiều lần nhấn mạnh sự cần thiết của “quyền tự chủ chiến lược” của châu Âu. Điều này được hiểu là khả năng hành động độc lập về chính sách an ninh và quốc phòng mà không hoàn toàn phụ thuộc vào công nghệ hoặc các quyết định chính trị của Mỹ.
Cuộc tranh luận đặc biệt trở nên sôi động hơn sau khi chiến tranh Ukraine bắt đầu. Mỹ vẫn là đối tác quân sự quan trọng nhất của châu Âu trong NATO. Tuy nhiên, đồng thời cũng gia tăng lo ngại rằng về lâu dài châu Âu có thể phụ thuộc quá nhiều vào chuỗi cung ứng, đạn dược và công nghệ của Mỹ.
Sự phụ thuộc này thể hiện rõ ràng đặc biệt trong lĩnh vực pháo phản lực. Nhiều quốc gia châu Âu chỉ có năng lực tự chủ hạn chế hoặc mua trực tiếp các hệ thống của Mỹ. Pháp hiện đang cố gắng thiết lập một giải pháp thay thế độc lập bằng một mẫu được phát triển trong nước.
Yêu cầu công nghệ của pháo phản lực hiện đại
FLP‑T 150 được kỳ vọng đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu. Trước hết, tính cơ động là yếu tố quyết định. Các hệ thống pháo hiện đại phải có khả năng thay đổi vị trí trong thời gian ngắn. Trinh sát vệ tinh, máy bay không người lái chiến đấu và giám sát điện tử khiến các vị trí phóng cố định ngày nay trở nên cực kỳ dễ bị tổn thương.
Vì vậy, nguyên tắc là “bắn rồi cơ động”: khai hỏa và lập tức chuyển vị trí. Chính khả năng này đã khiến các hệ thống Himars của Mỹ trở nên hiệu quả đến vậy ở Ukraine. Sau khi phóng, các phương tiện có thể rời khỏi vị trí trong vòng vài phút, qua đó tránh được các đòn phản công của đối phương.
Thêm vào đó là vấn đề độ chính xác. Pháo phản lực hiện đại khác biệt căn bản so với các cuộc oanh tạc diện rộng của những thập niên trước. Đạn dược dẫn đường bằng GPS ngày nay cho phép đánh trúng có chủ đích từng tòa nhà hoặc đối tượng hạ tầng riêng lẻ. Nhờ đó, không chỉ hiệu quả quân sự tăng lên mà sự chấp nhận về mặt chính trị đối với các hệ thống như vậy cũng được cải thiện, vì có thể giảm thiệt hại phụ.
Cho đến nay, chỉ có ít thông tin được biết về các thông số kỹ thuật chính xác của FLP‑T 150. Tuy nhiên, giới quốc phòng Pháp nhấn mạnh rằng hệ thống này được cho là sẽ cung cấp cả tầm bắn xa lẫn khả năng triển khai linh hoạt. Các quan sát viên cho rằng về lâu dài, quá trình phát triển cũng có thể bao gồm các đối tác châu Âu.
Sự trở lại của ngành công nghiệp quốc phòng như một yếu tố chiến lược
Dự án không chỉ có ý nghĩa quân sự mà còn mang ý nghĩa đáng kể về chính sách công nghiệp. Ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu hiện đang trải qua một giai đoạn biến đổi sâu rộng. Sau nhiều thập niên chi tiêu quốc phòng tương đối thấp, nhiều quốc gia đang một lần nữa đầu tư mạnh mẽ vào các hệ thống mới, năng lực sản xuất và dự trữ đạn dược.
Pháp từ lâu được xem là một trong số ít quốc gia châu Âu có ngành công nghiệp quốc phòng phần lớn độc lập. Các doanh nghiệp trong lĩnh vực hàng không, công nghệ tên lửa và điện tử sở hữu năng lực sâu rộng. FLP‑T 150 được kỳ vọng sẽ củng cố nền tảng công nghiệp này, đồng thời bảo đảm chủ quyền công nghệ.
Chính phủ Pháp ngày càng coi các chương trình quốc phòng cũng là một công cụ của chính sách kinh tế. Các dự án mới tạo ra việc làm có trình độ cao, thúc đẩy nghiên cứu và phát triển, đồng thời tăng cường cơ hội xuất khẩu trên thị trường vũ khí quốc tế.
Chính thị trường này đã trở nên cạnh tranh khốc liệt hơn rõ rệt trong những năm qua. Các nhà sản xuất Mỹ, Hàn Quốc và Israel thống trị nhiều lĩnh vực của các hệ thống pháo hiện đại. Châu Âu hiện đang cố gắng giành lại một phần năng lực công nghiệp đã mất.
Con đường khó khăn của châu Âu hướng tới nền quốc phòng chung
Thử nghiệm thành công của FLP‑T 150 đồng thời đặt ra một câu hỏi mang tính nền tảng đối với châu Âu: Trên thực tế, năng lực quốc phòng độc lập của châu Âu khả thi đến mức nào?
Liên minh châu Âu cho đến nay chỉ có các cơ cấu quốc phòng chung ở mức hạn chế. Lợi ích quốc gia, các yêu cầu quân sự khác nhau và quy trình ra quyết định phức tạp gây khó khăn cho nhiều dự án. Nhiều chương trình quốc phòng châu Âu trong quá khứ đã chịu ảnh hưởng bởi sự chậm trễ, chi phí tăng cao hoặc xung đột chính trị.
Pháp cũng đang đối mặt với những vấn đề này. Giữa một cuộc thử nghiệm đầu tiên thành công và việc sẵn sàng triển khai hoàn toàn có thể mất nhiều năm. Bên cạnh đó còn có các vấn đề về tài chính, sản xuất hàng loạt và tích hợp vào các cấu trúc NATO hiện có.
Tuy nhiên, trong nội bộ châu Âu ngày càng nhận thức rõ rằng sự phụ thuộc về chính sách an ninh tiềm ẩn rủi ro. Tình hình địa chính trị đã thay đổi căn bản trong những năm qua. Cuộc chiến ở Ukraine, căng thẳng tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương cũng như những bất ổn về vai trò lâu dài của Mỹ ở châu Âu đang gia tăng áp lực lên các quốc gia châu Âu trong việc phát triển năng lực riêng.
Trong bối cảnh này, FLP‑T 150 không chỉ là một hệ thống vũ khí mới. Dự án tượng trưng cho nỗ lực của châu Âu nhằm kiểm soát mạnh mẽ hơn năng lực hành động quân sự của mình.
Những năm tới sẽ cho thấy liệu Pháp có thể hiện thực hóa tham vọng này trên thực tế hay không. Dù sao, cuộc thử nghiệm đầu tiên thành công đánh dấu một bước tiến quan trọng về tâm lý và chính trị. Trong thời kỳ căng thẳng địa chính trị gia tăng, năng lực tự sản xuất vũ khí tầm xa hiện đại ngày càng không còn được xem là một sự xa xỉ chiến lược, mà là một yêu cầu cần thiết về chính sách an ninh.
P.T.