Với yêu cầu có thể quốc hữu hóa TotalEnergies, Manuel Bompard, điều phối viên của La France insoumise (LFI), đã làm sống lại một câu hỏi nguyên tắc chính sách kinh tế cũ: Nhà nước nên đóng vai trò gì trong các ngành công nghiệp chiến lược? Theo quan điểm của cánh tả cực đoan, câu trả lời rõ ràng. Năng lượng không phải là hàng hóa thị trường thông thường, mà là một phần trung tâm của chủ quyền quốc gia — và do đó không nên để hoàn toàn cho các tập đoàn tư nhân.
Kích hoạt cuộc tranh luận là lợi nhuận lớn của tập đoàn dầu khí và năng lượng Pháp cũng như vai trò của nó trong chính sách khí hậu. Bompard lập luận rằng kiểm soát công đối với TotalEnergies không chỉ hợp lý về mặt sinh thái, mà về lâu dài còn có thể tạo ra nguồn thu đáng kể cho nhà nước. Lý lẽ đằng sau rất đơn giản: Nếu một tập đoàn tạo ra lợi nhuận hàng tỷ và chi trả cổ tức lớn, những khoản thu này trong tương lai có thể chảy trực tiếp vào ngân khố công.
Yêu cầu này nối tiếp một truyền thống lâu đời trong chính sách kinh tế Pháp. Ngay sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, Pháp đã dựa nhiều vào các ngành công nghiệp do nhà nước điều hướng. Phần lớn các lĩnh vực năng lượng, giao thông và tài chính từng từng nằm dưới sự kiểm soát công. Ngay cả trong những năm 1980, chính phủ xã hội chủ nghĩa dưới thời François Mitterrand cũng theo đuổi các đợt quốc hữu hóa rộng rãi, trước khi sau đó lại xuất hiện các đợt tư nhân hóa.
Đối với LFI hôm nay không phải là chính sách công nghiệp cổ điển mà là việc điều phối chuyển đổi sinh thái. Một TotalEnergies quốc hữu hóa theo quan điểm của đảng có thể hướng các khoản đầu tư mạnh hơn vào năng lượng tái tạo, hạn chế mở rộng các dự án nhiên liệu hóa thạch và làm cho diễn biến giá cả dễ kiểm soát hơn về mặt chính trị. Đằng sau đó là niềm tin rằng thị trường một mình sẽ không tổ chức được cuộc chuyển đổi năng lượng đủ nhanh.
Hiện thực kinh tế khiến một đề án như vậy trở nên cực kỳ phức tạp. TotalEnergies là một trong những công ty giá trị nhất châu Âu. Việc nhà nước thâu tóm hoàn toàn tùy theo định giá trên sàn có thể sẽ tốn hàng trăm tỷ euro. Ngay cả một khoản sở hữu chi phối cũng sẽ gây gánh nặng lớn lên tình hình ngân sách vốn đã căng thẳng của Pháp.
Hơn nữa, bước đi như vậy không chỉ rủi ro về tài chính mà còn nhạy cảm về chính trị và pháp lý. Nhà đầu tư quốc tế có thể rút vốn, cổ đông sẽ yêu cầu bồi thường, và nợ công của Pháp có thể tiếp tục tăng. Thêm vào đó là câu hỏi thực tế liệu một quốc gia có thể điều hành hiệu quả một tập đoàn năng lượng hoạt động toàn cầu với hoạt động ở hàng chục quốc gia hay không.
Tuy nhiên, đáng chú ý là cuộc thảo luận về việc tăng cường can thiệp của nhà nước vào các ngành chiến lược hiện đang ngày càng trở nên quan trọng trên toàn châu Âu. Cuộc khủng hoảng năng lượng do chiến tranh Ukraine gây ra đã khiến nhiều chính phủ can thiệp mạnh hơn vào các thị trường. Gần đây, Đức và Vương quốc Anh đã tạm thời can thiệp vào các công ty năng lượng để đảm bảo an ninh nguồn cung và ổn định giá cả. Quan niệm cho rằng nhà nước sẽ can thiệp nhiều hơn về chính sách kinh tế trong thời kỳ khủng hoảng vì vậy không còn bị coi là một quan điểm phe phái thuần túy.
Tại Pháp, việc quốc hữu hóa hoàn toàn TotalEnergies vẫn tạm thời ít có khả năng xảy ra. Cả trung tâm chính trị quanh Emmanuel Macron lẫn các lực lượng bảo thủ hoặc phần lớn đảng xã hội đều hiện không ủng hộ một dự án có quy mô như vậy. Tuy nhiên, cuộc tranh luận cho thấy các đường phân ranh chính sách năng lượng và kinh tế ở châu Âu đang tái định hình mạnh mẽ dưới sức ép của biến đổi khí hậu, các khủng hoảng địa chính trị và sự gia tăng bất an xã hội.