Frankrijk ervaart een van de heftigste hittegolven van de afgelopen jaren. In talrijke regio’s stijgen de temperaturen ver boven de 35 graden, ziekenhuizen bereiden zich voor op extra patiënten, scholen passen hun werking aan en gemeenten richten gekoelde toevluchtsoorden in voor bijzonder kwetsbare mensen. De Canicule domineert niet alleen het nieuws, maar verandert ook de politieke discussie. Zelfs partijen die lange tijd grote afstand hielden tot klimaatbescherming vinden plotseling nieuwe woorden. Deze verandering is vooral duidelijk zichtbaar bij het Rassemblement National.
Jarenlang bekritiseerde de partij klimaatpolitieke maatregelen vaak als overdreven, ideologisch gemotiveerd of als een last voor de economie en consumenten. Vooral Europese klimaatregels stonden regelmatig centraal in hun kritiek. Vandaag klinkt de toon heel anders. Leiders binnen het RN spreken openlijk over de gevolgen van klimaatverandering en eisen maatregelen om Frankrijk beter te beschermen tegen extreme hitte, droogtes en andere weersverschijnselen.
De verandering valt op. In plaats van te discussiëren over de oorzaken van de opwarming van de aarde, richt de partij zich steeds meer op aanpassing aan de gevolgen ervan. Meer airconditioning in openbare gebouwen, beter geïsoleerde woningen, extra waterreserves en investeringen in civiele bescherming behoren nu tot de belangrijkste eisen. Ook de bescherming van ouderen evenals gekoelde scholen en zorginstellingen spelen een grotere rol in de huidige standpunten.
Deze koers komt niet uit de lucht vallen. Al jaren laten peilingen zien dat milieu- en klimaatonderwerpen allang niet meer uitsluitend kiezers uit het linkse of ecologische kamp bezighouden. Ook conservatieve burgers zien klimaatverandering steeds meer als een van de belangrijkste politieke problemen. Een partij met regeringsambities kan dit thema dan ook nauwelijks nog negeren.
Toch gaat het niet om een fundamentele koerswijziging in het klimaatbeleid. Het RN onderscheidt duidelijk tussen klimaatadaptatie en klassieke klimaatbescherming. Terwijl maatregelen ter bescherming tegen de gevolgen van extreem weer worden gesteund, verwerpt de partij nog steeds veel instrumenten om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen.
Met name het Europese Green Deal en extra milieuregels voor bedrijven beoordeelt men kritisch. Ook strengere voorschriften voor automobilisten of landbouwers stuiten bij het RN op afwijzing. In plaats daarvan zet de partij in op verdere uitbreiding van kernenergie, strengere nationale controle over het energiebeleid en beperking van Europese ingrepen. Vanuit het partijbestuur is de overtuiging dat klimaatbescherming alleen succesvol vormgegeven kan worden als economische concurrentiekracht en nationale belangen voorop staan.
Deze strategie maakt een politieke spagaat mogelijk voor het RN. Enerzijds erkent de partij de realiteit van klimaatverandering inmiddels veel zichtbaarder dan enkele jaren geleden. Anderzijds vermijdt men eisen die de traditionele achterban als beperking van het dagelijks leven of als extra financiële last zou kunnen ervaren. Hierin ligt de kern van de nieuwe communicatiestrategie.
De uitzonderlijke hittegolf maakt deze balansact echter moeilijker. Recordtemperaturen, bosbranden, watertekorten en gezondheidsrisico’s zorgen ervoor dat veel mensen de gevolgen van klimaatverandering direct ondervinden. Het thema heeft daardoor plotseling een heel andere urgentie dan enkele jaren geleden. Politieke antwoorden moeten daarom geloofwaardig en toepasbaar in het dagelijks leven lijken.
Het RN probeert deze ontwikkeling op te pakken door klimaatvragen meer te verbinden aan concrete leefsituaties. De partij spreekt over hittebestendige steden, meer schaduwplekken, een robuuste infrastructuur en betere voorzorgsmaatregelen voor bijzonder kwetsbare bevolkingsgroepen. Daarmee verschuift de focus bewust van lange termijn-emissiedoelen naar kortetermijnbeschermingsmaatregelen.
De politieke concurrentie bekijkt deze nieuwe toon echter met grote scepsis. Vertegenwoordigers van linkse partijen en talrijke milieuorganisaties verwijten het RN vooral haar taal te hebben gemoderniseerd. Aan de fundamentele uitgangspunten zou weinig veranderd zijn. Wie centrale instrumenten ter vermindering van emissies blijft afwijzen, kan nauwelijks de indruk wekken dat klimaatbescherming inmiddels tot de politieke prioriteiten behoort.
Ook veel politicologen maken daarom een onderscheid tussen communicatie en daadwerkelijke programmatische punten. Terwijl talrijke partijen klimaatbescherming en klimaatadaptatie als twee onlosmakelijke onderdelen van dezelfde strategie begrijpen, richt het Rassemblement National zich bijna uitsluitend op de omgang met reeds zichtbare gevolgen van de opwarming van de aarde. De oorzaken zelf staan duidelijk minder centraal.
Of deze strategie op lange termijn slaagt, blijft onzeker. Wel is duidelijk dat het politieke debat in Frankrijk verandert. Extreme weersomstandigheden zorgen ervoor dat klimaatbeleid steeds meer een dagelijks onderwerp wordt. Vragen over energievoorziening, gezondheidsbescherming, infrastructuur en openbare veiligheid zijn nauwelijks nog te scheiden van de effecten van klimaatverandering.
Voor het Rassemblement National betekent dit een lastige evenwichtsoefening. De partij tracht te voldoen aan de verwachtingen van een bevolking die klimaatverandering steeds meer als een concrete bedreiging ervaart, zonder tegelijkertijd haar economische en Europees-politieke grondprincipes los te laten. Of deze balansact zal slagen, zal de komende maanden moeten blijken. De huidige Canicule heeft in elk geval duidelijk gemaakt dat klimaatverandering inmiddels alle politieke kampen heeft bereikt – zelfs diegenen die zich lange tijd vooral op andere thema’s concentreerden.
Een artikel van M. Legrand