De Franse spoorwegen liggen weer plat. Woensdag hebben de werknemers van de SNCF opgeroepen tot een landelijke staking. Wat vooral opvalt, is de uitzonderlijke eensgezindheid van de vakbonden. Voor het eerst sinds eind 2024 werken de vier grote werknemersvertegenwoordigingen samen. Daarachter schuilt veel meer dan de klassieke eis voor hogere lonen.
De onvrede gaat diep in de structuren van het Franse spoorwegbedrijf.
Opnieuw staan de salarissen officieel centraal in de protesten. Veel spoorwegarbeiders klagen al jaren over een sluipend verlies van koopkracht. De prijsstijgingen voor energie, wonen en voedsel hebben de inkomensgroei van de afgelopen jaren allang tenietgedaan. Volgens de vakbonden weerspiegelen de huidige salarissen noch de zwaarte van het beroep, noch de prestaties van de werknemers op passende wijze.
De directie van het concern ziet de situatie natuurlijk anders. Zij verwijst naar reeds geïmplementeerde maatregelen ter ondersteuning van de koopkracht en naar lopende cao-onderhandelingen. Maar op de spoorperrons en in de werkplaatsen stuit dit argument vaak op weinig begrip.
Het conflict eindigt echter niet bij de loonstroken.
Al jaren verandert het Franse spooraanbod fundamenteel. De geleidelijke openstelling van de markt voor concurrenten zorgt bij veel werknemers voor aanzienlijke zorgen. Waar vroeger de SNCF vrijwel alleen actief was, dringen nu nieuwe aanbieders de rails op.
Voor de spoorwegarbeiders is dat geen louter economisch experiment.
Velen vrezen toenemende kostenbeperkingen die vroeg of laat zouden kunnen impact hebben op arbeidsomstandigheden, personeelssterkte en servicekwaliteit. Vakbondsvertegenwoordigers waarschuwen voor een ontwikkeling waarbij economische efficiëntie boven het principe van de publieke dienst wordt gesteld. Volgens hen staat het traditionele Franse spoorwegmodel onder druk.
De discussie wordt vooral emotioneel als het gaat om dochterondernemingen.
De SNCF heeft de afgelopen jaren meerdere onderdelen opnieuw georganiseerd en activiteiten ondergebracht in zelfstandige vennootschappen. Dergelijke herstructureringen lijken op papier wellicht nuchtere managementbeslissingen, maar voor veel werknemers betekenen ze onzekerheid.
De zorg is dat personeel geleidelijk kan worden overgeheveld naar nieuwe bedrijven met andere sociale normen. Al de hervorming van het goederenvervoer leidde tot hevige protesten. Veel spoorwegarbeiders zien daarin het begin van een ontwikkeling die de historische samenhang van het concern stukje bij beetje afbreekt.
Sommigen spreken zelfs van een identiteitscrisis.
Het beroep van spoorwegarbeider is in Frankrijk namelijk sterk veranderd. Digitalisering, nieuwe technologieën, concurrentie en interne hervormingen bepalen het dagelijks werk. Daarnaast is er de vraag welke rol het spoor in de toekomst binnen de publieke dienst zal spelen.
Wie met werknemers spreekt, hoort vaak vergelijkbare gedachten. Het gaat niet alleen om geld. Het gaat om de toekomst van een beroep dat generaties lang nauw verbonden was met het Franse zelfbeeld. Veel medewerkers hebben het gevoel dat de rails onder hun voeten sneller verschuiven dan ooit tevoren.
De actuelle staking bundelt al deze spanningen.
Lonen, arbeidsomstandigheden, bedrijfshervormingen en de toekomst van het spoorvervoer komen samen in een gezamenlijke protestbeweging. Juist daarin ligt de bijzondere betekenis van deze actiedag. Het is minder een geïsoleerd cao-conflict dan wel een uitdrukking van een dieper liggend onbehagen.
Voor reizigers betekent het in eerste instantie aanzienlijke beperkingen. Talrijke verbindingen vallen uit of rijden slechts beperkt. Vooral langeafstand- en intercitylijnen zijn getroffen, terwijl de situatie regionaal verschilt.
Maar de werkelijke boodschap van deze staking is niet gericht aan de passagiers.
Ze is gericht aan politiek en bedrijfsleiding. De spoorwegarbeiders willen duidelijk maken dat de transformatie van de SNCF uit hun oogpunt een kritiek punt heeft bereikt. Of het protest tot concrete concessies leidt, blijft onzeker. Zeker is alleen dat het debat over de toekomst van het Franse spoor net op gang gekomen is.
Door C. Hatty