Straat van Hormuz: de oorlog laat zijn gevaarlijkste hefboom niet los

Teheran – 21.07.2026: Het conflict tussen de Verenigde Staten en Iran is een fase ingegaan waarin de militaire superioriteit van Washington en het strategische handelingsvermogen van Teheran duidelijk uiteenlopen. Voor de tiende nacht op rij vielen Amerikaanse strijdkrachten Iraanse doelen aan. Het verklaarde doel blijft de scheepvaart door de Straat van Hormuz weer betrouwbaar mogelijk te maken. Tegelijkertijd werd opnieuw een tanker in de zeestraat aangevallen. Daarmee blijft de flessenhals aan de uitgang van de Perzische Golf het effectiefste instrument van Iran, hoewel de VS hun luchtoperaties hebben opgevoerd.

De zeestraat is niet alleen een regionale waterweg, maar een zenuwcentrum van de wereldeconomie. Via deze route loopt een aanzienlijk deel van de wereldwijd verhandelde olie- en gasleveringen. Elke aanval op handelsschepen verhoogt daarom, ver buiten de directe oorlogszone, de verzekeringspremies, transportkosten en onzekerheid op de energiemarkten. Voor Europa is dat geen abstract gevaar: de prijsontwikkeling van energie en de bevoorrading van Aziatische industrieën hebben rechtstreeks invloed op conjunctuur, inflatie en handel.

De politieke situatie is ingewikkelder dan de dagelijkse balans van aanval en tegenaanval doet vermoeden. Volgens informatie uit Washington zijn sinds begin juli bijna 100 Amerikaanse soldaten gewond geraakt. Tegelijkertijd is duidelijk dat luchtaanvallen op zichzelf het Iraanse vermogen tot asymmetrische acties niet wegnemen. Drones, raketten, mijnen en geallieerde milities zijn minder kwetsbaar dan vaste militaire installaties. De Verenigde Staten staan daarmee voor het klassieke dilemma van een zeemacht: zij kunnen doelen treffen, maar een waterweg niet blijvend politiek openen door bombardementen.

Tegelijkertijd werken bemiddelaars aan een nieuw staakt-het-vuren. Oman, Qatar en Pakistan spelen daarbij een belangrijke rol; in Muscat werd al op 11 juli gesproken over een voorstel dat het openhouden van de zeestraat centraal stelt. Of hieruit geloofwaardige onderhandelingen voortkomen, hangt af van een vraag die beide partijen tot dusver verschillend beantwoorden: moet een bestand alleen de scheepvaart veiligstellen, of tegelijkertijd het bredere conflict met Iran politiek indammen?

Voor Teheran is Hormuz een hefboom tegen militaire en economische druk. Voor president Donald Trump is de doorgang een test voor de Amerikaanse afschrikking. Juist daarom is een diplomatieke oplossing zo moeilijk bereikbaar. Geen van beide partijen wil de indruk wekken onder dwang toe te geven. De economische schade van een langdurige stilstand zou echter al snel ook de staten treffen die het conflict tot dusver vooral van een afstand volgen.