Syrische rechtbank veroordeelt Bashar al-Assad bij verstek ter dood

Damascus – 11.08.2026: In het justitiepaleis van Damascus is dinsdag een uitspraak gedaan die enkele jaren geleden nauwelijks voorstelbaar zou zijn geweest: de Vierde Strafrechtbank veroordeelde de voormalige Syrische president Bashar al-Assad bij verstek ter dood. Volgens eensluidende mediaberichten achtte de rechtbank hem schuldig aan oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid.

De voorzitter van de rechtbank, Fakhr al-Din al-Uryan, las de beslissing voor. Volgens de rechtbank was Assad de hoogste beslisser voor ernstige misdrijven die verband houden met het gewelddadig neerslaan van de protesten en de daaropvolgende oorlog in Syrië. Ook tegen Assads broer Maher al-Assad werd volgens de berichten bij verstek de doodstraf uitgesproken.

Tot de medeverdachten behoorde Atef Najib, een neef van Assad en voormalig hoofd van de Politieke Veiligheid in Daraa. Volgens het Syrische staatspersbureau SANA verscheen hij persoonlijk voor de rechtbank. De beschuldigingen tegen hem betreffen het optreden van de veiligheidstroepen in Daraa in 2011. Daar waren protesten begonnen die zich al snel naar andere delen van het land verspreidden en door de toenmalige machthebbers gewelddadig werden bestreden.

De procedure voor de Vierde Strafrechtbank was op 26 april 2026 begonnen. Naast de gebroeders Assad en Najib werden verdere voormalige functionarissen van het afgezette machtsapparaat aangeklaagd of bij verstek vervolgd. Volgens het Syrian Network for Human Rights omvatten de beschuldigingen moord, foltering, willekeurige arrestaties en geweld tegen demonstranten.

Assad vluchtte in december 2024 uit Syrië na de ineenstorting van zijn regering. Volgens mediaberichten verblijft hij sindsdien in Rusland. Uitvoering van het vonnis is daarom momenteel niet te voorzien. Volgens het Syrische procesrecht kan een verstekvonnis worden vernietigd en het proces opnieuw worden gevoerd wanneer een veroordeelde wordt aangehouden of zich bij de autoriteiten meldt.

Voor overlevenden en nabestaanden van gedoden en vermisten heeft de procedure desondanks grote betekenis. Het gaat om het eerste openbare vonnis van een Syrische rechtbank tegen Assad sinds het einde van zijn heerschappij. Mensenrechtenorganisaties beschouwden al de opening van het proces als een stap tegen straffeloosheid, maar wezen wel op de noodzaak van rechtsstatelijke normen. Velen van hen verwerpen de doodstraf principieel.

Het vonnis vormt daarmee zowel een juridische cesuur als een toetssteen voor de manier waarop Syrië omgaat met de misdrijven van de afgelopen jaren. De rechtbank had de verdachten eerder openbaar gedagvaard en de procedures tegen de niet verschenen verdachten geopend. Volgens de beschikbare berichten betreft de beslissing negen voormalige topvertegenwoordigers van het Assad-systeem, onder wie Bashar al-Assad, Maher al-Assad en Atef Najib.