Căng thẳng ở Trung Đông đã đạt đến một mức độ nguy hiểm mới. Sau các báo cáo về các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái nhằm vào các mục tiêu ở Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã phản ứng một cách bất thường gay gắt. Ông nói về “những cuộc tấn công không thể chấp nhận được” và lên án hành động của Iran bằng những lời lẽ rõ ràng. Tuyên bố này vượt lên trên sự thường lệ ngoại giao – nó báo hiệu mối lo ngại ngày càng tăng ở châu Âu rằng tình trạng hiện tại vốn đã mong manh trong khu vực này có thể bị đảo ngược hoàn toàn.
Một cuộc leo thang với sức công phá toàn cầu
Các vụ tấn công được cho là nhằm vào một cảng dầu chiến lược quan trọng cũng như các tàu chở dầu trong vùng biển nhạy cảm của Eo biển Hormuz. Eo biển này được coi là một trong những điểm nút trung tâm của nguồn cung năng lượng toàn cầu: theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế, vào thời bình có khoảng 20% lượng dầu thương mại toàn cầu đi qua con đường này mỗi ngày.
Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất là một trong những nhà xuất khẩu năng lượng lớn nhất trong khu vực. Các cuộc tấn công nhắm vào cơ sở hạ tầng của họ hoặc các tàu thương mại không chỉ ảnh hưởng đến một quốc gia riêng lẻ mà còn tác động đến sự ổn định của thị trường toàn cầu. Nếu xác nhận được rằng Iran đã sử dụng vũ khí quân sự có chủ đích, thì đó sẽ là một sự leo thang đáng kể – với những hậu quả trực tiếp đối với giá năng lượng và các luồng thương mại quốc tế.
Phản ứng từ Paris trong bối cảnh này cũng được hiểu như một tín hiệu gửi tới các thị trường. Châu Âu đang theo dõi diễn biến với sự lo ngại ngày càng tăng, không chỉ vì sự phụ thuộc liên tục vào nhập khẩu năng lượng.
Pháp giữa ngoại giao và răn đe
Lựa chọn từ ngữ của Macron không phải là ngẫu nhiên. Thuật ngữ “không thể chấp nhận được” là một trong những cách diễn đạt mạnh mẽ trong từ vựng ngoại giao, nhưng vẫn nằm dưới mức đe dọa rõ ràng. Pháp theo đuổi một chiến lược kép cổ điển: lên án rõ ràng sự leo thang quân sự đồng thời giữ mở các kênh ngoại giao.
Quan điểm này phù hợp với vai trò truyền thống của Pháp ở Trung Đông. Paris xem mình là người trung gian giữa các khối quyền lực, như một tác nhân vừa duy trì các kênh đối thoại với các quốc gia vùng Vịnh vừa với Tehran. Ngay trong bối cảnh Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung, Pháp đã đóng vai trò trung tâm trong các cuộc đàm phán.
Tuy nhiên vị thế này ngày càng trở nên khó khăn hơn. Khu vực bị chi phối bởi nhiều cuộc xung đột song song: từ chiến tranh tại Yemen đến căng thẳng giữa Israel và các nhóm được Iran hậu thuẫn, cũng như các sự cố hàng hải tại vùng Vịnh. Ảnh hưởng của Pháp vẫn hiện diện nhưng có giới hạn — đặc biệt trước sự thống trị quân sự của Hoa Kỳ trong khu vực.
Hoa Kỳ ở trung tâm
Song song với phản ứng của Pháp, Hoa Kỳ đã can thiệp quân sự. Theo thông tin từ Washington, nhiều tên lửa và máy bay không người lái đã bị đánh chặn. Ngoài ra, các đơn vị của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo được cho là đã trở thành mục tiêu ở Vịnh Ba Tư.
Hoa Kỳ một lần nữa thể hiện vai trò là bảo đảm cho tự do hàng hải – một tuyên bố đã là phần của chiến lược an ninh của họ ở Trung Đông trong nhiều thập kỷ. Trong cuộc gọi là “chiến tranh tàu chở dầu” những năm 1980, các tàu chiến Mỹ đã hộ tống các tàu thương mại qua eo biển Hormuz.
Nhưng chính điều này lại tiềm ẩn khả năng leo thang căng thẳng. Mỗi cuộc đối đầu quân sự trực tiếp mới giữa Hoa Kỳ và Iran đều chứa đựng nguy cơ một động lực vượt tầm kiểm soát. Phản ứng quân sự hiện tại có vẻ có giới hạn, nhưng có thể nhanh chóng mở rộng thành xung đột toàn diện hơn.
Nỗi lo của châu Âu về một cú sốc năng lượng mới
Đối với châu Âu, tình hình không chỉ quan trọng về chính trị an ninh mà còn về kinh tế. Sự phụ thuộc vào nguồn năng lượng ổn định vẫn rất lớn mặc dù đã có tiến bộ trong năng lượng tái tạo. Theo dữ liệu của Ủy ban Châu Âu, EU vẫn nhập khẩu phần lớn nhu cầu năng lượng của mình.
Một sự tắc nghẽn ở eo biển Hormuz có tác động trực tiếp đến giá dầu và khí đốt. Ngay cả những gián đoạn nhỏ cũng có thể gây ra biến động giá đáng kể – với những hệ quả quen thuộc đối với lạm phát, sản xuất công nghiệp và sự ổn định xã hội.
Kinh nghiệm trong những năm vừa qua, đặc biệt là trong bối cảnh chiến tranh Ukraine và cuộc khủng hoảng năng lượng liên quan, vẫn còn tác động sâu sắc. Một cú sốc giá mới sẽ đe dọa sự phục hồi kinh tế ở châu Âu và gia tăng áp lực chính trị lên các chính phủ. Trong bối cảnh này, phản ứng của Macron cũng có thể được hiểu như một tín hiệu chính trị nội bộ: Pháp thể hiện khả năng hành động và sự cảnh giác trong chính sách đối ngoại.
Mối quan hệ địa chính trị và sự bất định chiến lược
Tình hình leo thang hiện tại là một phần của một mô hình địa chính trị lớn hơn. Iran đã theo đuổi chiến lược sử dụng quyền lực không đối xứng trong nhiều năm, tập trung vào đối đầu gián tiếp và ảnh hưởng khu vực. Chiến lược này bao gồm việc hỗ trợ các nhóm dân quân đồng minh cũng như những hành động gây tổn thương có tính toán nhằm vào các mục tiêu kinh tế nhạy cảm.
Cộng đồng quốc tế đang đối mặt với một thách thức an ninh cổ điển: Làm thế nào để ngăn chặn leo thang mà không phát tín hiệu yếu kém? Và làm sao để duy trì các kênh ngoại giao khi mà việc răn đe quân sự cùng lúc trở nên cần thiết?
Nếu xảy ra thêm các vụ tấn công hoặc các biện pháp phản ứng quân sự, động thái này có thể nhanh chóng trở nên khó kiểm soát. Phản ứng rõ ràng nhưng có kiểm soát của Pháp là biểu hiện của cách tiếp cận châu Âu nhằm ổn định tình hình — tuy nhiên, hiệu quả của cách tiếp cận này phụ thuộc chủ yếu vào các quyết định từ Washington và Tehran.