De Amerikaanse president Donald Trump geeft de voorkeur aan militaire en diplomatieke successen die snel, duidelijk en zo spectaculair mogelijk zijn. Zijn politieke retoriek leeft van het beeld van vastberaden leiderschap en snelle resultaten. Maar in verschillende internationale crises blijkt inmiddels een ander beeld: de aanvankelijke aankondigingen van eenvoudige oplossingen zijn plaatsgemaakt voor een duidelijk complexere realiteit.
Dit wordt vooral zichtbaar in de conflicten in Oekraïne en de Gazastrook. Ook in de omgang met Iran wordt het steeds duidelijker dat de door Trump verwachte snelle doorbraken uit kunnen blijven. Wat aanvankelijk als een kans werd gezien om langdurige conflicten door vastberaden handelen te beëindigen, ontwikkelt zich tot een situatie waarin de Verenigde Staten politieke en strategische grenzen van hun invloedssfeer bereiken.
Sommige waarnemers zien hierin de consequenties van een overspannen Amerikaanse ambitie. Anderen beargumenteren dat hierachter een fundamenteel misverstand over de reikwijdte van Amerikaanse macht schuilgaat. De Verenigde Staten beschikken ongetwijfeld over de sterkste strijdkrachten ter wereld en zijn in staat militaire doelen vrijwel overal op de wereld met hoge precisie aan te vallen. Moeilijker wordt het echter als militaire successen moeten worden omgezet in stabiele politieke resultaten.
Een naaste medewerker van Trump bracht dit dilemma recentelijk scherp onder woorden. Het vernietigen van nucleaire installaties vanuit de lucht behoort tot de vaardigheden die de VS vrijwel geperfectioneerd hebben. De politieke ontwikkeling in landen als Iran, Rusland of Oekraïne duurzaam beïnvloeden is echter aanzienlijk moeilijker. Militaire macht kan regeringen onder druk zetten of infrastructuur vernietigen. Ze kan zelden de complexe maatschappelijke, historische en politieke dynamieken van een land beheersen.
Daarin ligt juist één van de centrale uitdagingen van het Amerikaanse buitenlandbeleid. Terwijl militaire operaties vaak op korte termijn effect tonen, vereisen politieke oplossingen geduld, onderhandelingen en de bereidheid om met tegenstrijdige belangen om te gaan. Deze processen verlopen zelden lineair en zijn nauwelijks volgens een vast tijdschema te sturen.
Sinds Trumps terugkeer in het Witte Huis zijn de Verenigde Staten betrokken geweest bij bijna een dozijn militaire operaties wereldwijd. Dit onderstreept de voortdurende ambitie van Washington om internationale ontwikkelingen actief te beïnvloeden. Tegelijkertijd laat de huidige situatie zien dat zelfs de machtigste natie ter wereld niet elke crisis naar haar wensen kan vormen.
Voor Trump betekent dit de overgang van de fase van snelle aankondigingen naar een fase van politieke stilstand. De échte beproeving begint daar waar militaire kracht alleen niet meer volstaat en duurzame oplossingen alleen door complexe politieke processen kunnen worden bereikt.
China exporteert de surveillance-staat
China heeft de afgelopen decennia een hoogontwikkeld systeem van maatschappelijke controle opgebouwd. Wat lange tijd als een binnenlands politiek instrument werd gezien, wordt nu steeds meer geëxporteerd – samen met de onderliggende ideologie. Vooral in autoritair geregeerde of politiek fragiele staten stuit het Pekinge model op interesse, omdat het regeringen kan helpen stabiliteit te waarborgen en politieke controle uit te breiden.
Een voorbeeld hiervan zijn de Salomonseilanden in de Stille Oceaan. Nadat daar sociale spanningen en gewelddadige onlusten waren uitgebroken, sloot de regering in 2022 een veiligheidsakkoord met China. In het kader van deze samenwerking werden Chinese politieagenten uitgezonden om de lokale veiligheidskrachten te ondersteunen. In een dorp stelden zij voor om van alle inwoners vingerafdrukken en handpalmafdrukken te nemen en uitgebreide persoonlijke gegevens te registreren. Het concept was gebaseerd op het zogenaamde “Fengqiao-model”, een surveillance- en controlemethode uit de Mao-tijd.
Onder staatshoofd en partijleider Xi Jinping beleeft dit model een renaissance. Het is gebaseerd op het idee om maatschappelijke conflicten zo vroeg mogelijk te herkennen en te onderdrukken. Buren, lokale functionarissen en veiligheidsdiensten moeten nauw samenwerken om potentiële problemen al in de kiem te smoren. Critici zien hierin een systeem van wederzijdse surveillance, dat niet alleen criminaliteit bestrijdt, maar ook politieke afwijkingen onderdrukt.
In China zelf wordt de strategie aangevuld met moderne technologie. Miljoenen bewakingscamera’s, vaak uitgerust met gezichtsherkenning en kunstmatige intelligentie, registreren bewegingen in de openbare ruimte. Daarnaast zijn er uitgebreide databases met biometrische gegevens zoals DNA-monsters, irisscans en spraakpatronen. Vooral minderheden zoals de Oeigoeren in de westelijke Chinese regio Xinjiang worden door deze maatregelen getroffen.
Peking presenteert dit veiligheidsmodel als een succesrecept voor openbare orde. China kent in feite een relatief lage geweldscriminaliteit. Mensenrechtenorganisaties en westerse regeringen verwijten het land echter dat dezelfde instrumenten worden ingezet om vrijheidsrechten in te perken en politieke oppositie te onderdrukken.
De internationale export van deze benadering verloopt niet alleen via politieadviseurs, maar ook door opleiding, technologie en uitrusting. China heeft de afgelopen jaren honderden trainingsprogramma’s georganiseerd voor veiligheidskrachten uit talrijke landen. Ook werden surveillancesystemen, camera’s en digitale controletechnologie geleverd aan staten in Afrika, Azië en Latijns-Amerika.
Op de Salomonseilanden stuitte het poging om het Fengqiao-model in te voeren uiteindelijk op verzet. Politici en dorpsvertegenwoordigers bekritiseerden de geplande gegevensverzameling als een inbreuk op lokale tradities en persoonlijke vrijheden. Conflicten worden daar traditioneel door dorpsoudsten en gemeenschapsleiders opgelost, niet door uitgebreide surveillance. Na publieke kritiek werd het pilotproject stopgezet; biometrische gegevens werden niet verzameld.
De gebeurtenis toont de grenzen van China’s veiligheidsdiplomatie. Terwijl sommige regeringen de methoden van Peking als middel voor stabilisering van hun regime beschouwen, stuiten ze in veel samenlevingen op achterdocht. Het debat over hoeveel veiligheid gerechtvaardigd kan worden door surveillance zal daarom ver buiten de Salomonseilanden aan belang winnen.
OVERIGE NIEUWS
- Israël heeft het kruisvaarderskasteel Beaufort in Zuid-Libanon ingenomen – in het kader van zijn omvangrijkste militaire operatie in het land sinds decennia.
- Volgens Amerikaanse autoriteiten hebben VS-strijdkrachten de afgelopen weken tientallen handelschepen door de Straat van Hormuz geleid.
- De presidentsverkiezingen in Colombia gingen gisteren naar een tweede ronde. Een kandidaat van extreemrechts plaatste zich voor de volgende ronde – een mogelijk teken voor een verdere opmars van de rechtse politieke golf in Latijns-Amerika.
- De VS-campagne tegen boten voor de kust van Zuid-Amerika heeft inmiddels meer dan 200 mensen het leven gekost.
- Vijf mijnwerkers die meer dan een week opgesloten zaten in een overstroomde grot in Laos konden worden gered. Twee andere mannen worden nog vermist.
- In grote delen van het Midden-Oosten zijn de vieringen van het offerfeest (Eid al-Adha) overschaduwd door oorlog en conflicten.