Căng thẳng ở Trung Đông đạt đến một mức leo thang mới vào đầu tháng 4 năm 2026. Việc Iran phong tỏa Eo biển Hormuz không chỉ gây áp lực lên thị trường năng lượng toàn cầu mà còn đặt trật tự an ninh quốc tế trước thử thách. Sáu quốc gia thành viên của Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh hiện đang thúc giục Liên Hợp Quốc hợp pháp hóa các biện pháp quân sự nhằm khôi phục tự do hàng hải – một bước đi có thể gây ra những hệ quả sâu rộng.
Tuyến huyết mạch chiến lược chịu áp lực
Eo biển Hormuz là một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất thế giới. Thông thường, khoảng một phần năm lượng dầu mỏ được giao dịch trên toàn cầu đi qua eo biển này mỗi ngày, nằm giữa Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman. Vì vậy, việc Iran phong tỏa không chỉ ảnh hưởng đến các quốc gia ven biển trực tiếp mà còn tác động đến toàn bộ nền kinh tế thế giới.
Các quốc gia Vùng Vịnh – bao gồm Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất và Qatar – cáo buộc Tehran cố ý kiểm soát tuyến đi qua và ngăn chặn quá cảnh. Chỉ một số ít tàu được phép đi qua với các điều kiện, điều này tương đương với việc hạn chế trên thực tế quyền tự do thương mại quốc tế. Tổng thư ký Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh, Jassem Al-Budaiwi, đã phát biểu trước Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc về một “mối đe dọa đối với an ninh hàng hải toàn cầu”.
Lời kêu gọi về một ủy nhiệm của Liên Hợp Quốc cho việc sử dụng vũ lực quân sự cho thấy tình hình được đánh giá nghiêm trọng đến mức nào. Một bước đi như vậy sẽ vượt qua ngưỡng từ áp lực ngoại giao sang khả năng đối đầu quân sự trực tiếp giữa các quốc gia vùng Vịnh và Iran.
Washington gia tăng giọng điệu cứng rắn
Song song với chiến dịch ngoại giao của các quốc gia vùng Vịnh, Hoa Kỳ cũng đang gia tăng lời lẽ cứng rắn. Tổng thống Donald Trump nhiều lần công khai đe dọa tấn công cơ sở hạ tầng dân sự tại Iran nếu Tehran không sẵn sàng đàm phán về một lệnh ngừng bắn. Tuyên bố này đánh dấu sự leo thang rõ rệt so với các lập trường trước đây và một lần nữa đặt ra các câu hỏi về luật pháp quốc tế.
Việc đe dọa có chủ đích tấn công các cây cầu và nhà máy điện mâu thuẫn với những nguyên tắc cơ bản của luật nhân đạo quốc tế, đặc biệt là việc bảo vệ các cơ sở dân sự trong xung đột vũ trang. Qua đó, Washington cho thấy họ sẵn sàng tăng mạnh sức ép lên Iran – có thể cả không phụ thuộc vào một ủy nhiệm của Liên Hợp Quốc.
Diễn biến quân sự: Israel và Iran đối đầu công khai
Tình hình còn trở nên căng thẳng hơn do các hành động quân sự trực tiếp khác. Theo thông tin từ lực lượng vũ trang Israel, các cuộc tấn công bằng tên lửa của Iran vào lãnh thổ Israel, bao gồm các mục tiêu ở Tel Aviv và Eilat, phần lớn đã bị đánh chặn. Tuy nhiên, các cuộc tấn công này cho thấy tầm với và cường độ ngày càng tăng trong chiến lược quân sự của Iran.
Israel đáp trả bằng các biện pháp phòng thủ tăng cường và vẫn để ngỏ lựa chọn tiến hành các đòn trả đũa tiếp theo. Nguy cơ xảy ra một cuộc đối đầu quân sự kéo dài giữa Iran và Israel – cho đến nay chủ yếu diễn ra gián tiếp thông qua các cuộc xung đột ủy nhiệm – vì thế tăng lên đáng kể.
Các quốc gia khác trong khu vực cũng ngày càng bị cuốn vào. Kuwait báo cáo đã đánh chặn máy bay không người lái và tên lửa, cho thấy xung đột đang mở rộng về mặt địa lý và không còn giới hạn ở các bên xung đột riêng lẻ.
Bất ổn tại Lầu Năm Góc: Chuyển dịch quyền lực ở Washington
Một quyết định nhân sự bất ngờ tại Mỹ làm gia tăng thêm sự bất ổn. Tướng Randy George đã bị thay thế ngay lập tức khỏi vị trí Tham mưu trưởng Lục quân Mỹ. Không có lý do chính thức nào được đưa ra, nhưng các báo cáo cho thấy giới lãnh đạo chính trị tại Bộ Quốc phòng đang tìm cách định hướng mạnh mẽ hơn ban lãnh đạo quân sự theo đường lối chiến lược của Trump.
Những can thiệp như vậy vào ban lãnh đạo quân sự là điều bất thường ở Hoa Kỳ và có thể cho thấy những căng thẳng nội bộ liên quan đến chiến lược quân sự trong tương lai. Trong giai đoạn khủng hoảng quốc tế, chúng củng cố ấn tượng về một cấu trúc an ninh ngày càng bị chính trị hóa.
Vai trò của Liên Hợp Quốc: Áp lực ra quyết định tại Hội đồng Bảo an
Hiện nay, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc là tâm điểm của những diễn biến mới nhất. Yêu cầu của các quốc gia vùng Vịnh về một ủy nhiệm nhằm bảo đảm an ninh quân sự cho Eo biển Hormuz đặt cơ quan này trước một quyết định khó khăn. Trong khi các quốc gia phương Tây có thể bày tỏ sự cảm thông với yêu cầu này, dự kiến sẽ có sự phản đối từ Nga và Trung Quốc, những nước vốn theo truyền thống nhấn mạnh chủ quyền và sự kiềm chế trong các can thiệp quân sự.
Việc một nghị quyết thất bại có thể khiến Mỹ và các đồng minh hành động ngay cả khi không có ủy nhiệm của Liên Hợp Quốc – một kịch bản sẽ càng làm suy yếu trật tự quốc tế. Ngược lại, một ủy nhiệm sẽ mở đường cho một phái bộ quân sự đa quốc gia, với những rủi ro và hệ quả khó có thể tính toán.
Một xung đột có tầm ảnh hưởng toàn cầu
Cuộc khủng hoảng hiện tại cho thấy rõ cách các xung đột khu vực có thể nhanh chóng mang quy mô toàn cầu. Eo biển Hormuz không chỉ là một điểm nghẽn địa lý mà còn là một điểm nóng địa chính trị, nơi các lợi ích kinh tế, chiến lược an ninh và các vấn đề pháp lý quốc tế giao thoa.
Những ngày tới có thể sẽ mang tính quyết định: Việc có thể giảm căng thẳng tình hình bằng con đường ngoại giao hay toàn bộ khu vực sẽ trượt vào một cuộc đối đầu quân sự công khai phụ thuộc đáng kể vào các quyết định tại New York, Washington và Tehran. Điều đã rõ ngay từ bây giờ: Sự ổn định của trật tự quốc tế đang bị đe dọa.
P.T.