In Frankrijk is soms een baguette, een beledigde chansonnier of een verkeerd benoemde camembert al genoeg – en het halve land belandt in een filosofische staatscrisis. Ditmaal volstond echter een bieretiket uit Bretagne om een nationale discussie over humor, satire en gekrenkte ijdelheden te ontketenen.
De hoofdrol? Natuurlijk Mireille Mathieu. Frankrijk’s eeuwige pagekop, wandelend cultureel erfgoed en waarschijnlijk de enige vrouw van Europa waarvan de kapsel zelfs bij stormkracht elf geen enkele democratische proces toestaat.
Een kleine brouwerij genaamd „L’Imprimerie“ uit Bannalec in Bretagne had het geniale of compleet waanzinnige idee om een donker bier „Mireille Mafieux“ te noemen — vergezeld van de ondertitel „la brune de contrebande“. Smokkelaarsbruin dus. Alleen daarvoor verdient eigenlijk iemand al een medaille voor Gallische woordspelingen-terror.
Maar de humor viel bij de betrokken partij ongeveer zo goed in de smaak als ketchup op foie gras.
De advocaten van de zangeres eisen volgens Franse media niet alleen een onmiddellijke verkoopstop, maar ook de volledige vernietiging van de resterende flessen. Vernietiging! Alsof het om radioactief atoomafval ging in plaats van om ambachtelijk bier uit Bretagne. Je ziet bijna een dramatisch tafereel voor je: mannen in witte beschermpakken dragen dozen vol bierflessen naar het niets, terwijl melancholische accordeonmuziek op de achtergrond speelt.
Brouwerijaandeelhouder Aurélien Picard zal ondertussen vaststellen dat ironie een verrassend duur hobby kan zijn. Nieuwe etiketten, vernietigde voorraden, mogelijke schadevergoedingen — voor een kleine onderneming klinkt dat ongeveer zo ontspannen als een belastingcontrole op een zinkend vissersbootje.
Bijna nog absurder: dit is al het tweede beroemdheidsgeschil voor dezelfde brouwerij binnen korte tijd. Nog maar enkele weken geleden was er opschudding om een bier genaamd „John Lemon“. Ja, echt waar. Blijkbaar werkt men daar volgens het motto: Waarom simpele dranknamen kiezen als je ook direct met internationale iconen ruzie kunt maken?
Men moet de Bretoenen echter nageven: creativiteit ontbreekt hen zeker niet. Andere brouwerijen noemen hun bieren gewoon „Blonde“, „Triple“ of „IPA“. In Bannalec klinkt elke tapinstallatie daarentegen als het voorprogramma van een cabaretfestival.
En plotseling discutieert heel Frankrijk over een vraag die eigenlijk heerlijk Frans aandoet: Van wie is humor?
Mag je beroemde namen parodiëren? Vanaf wanneer houdt satire op en begint handel drijven? En waarom reageren sommige beroemdheden op woordspelingen ongeveer zo gevoelig als vampiers op knoflook?
De waarheid ligt waarschijnlijk ergens tussen merkenrecht en gekrenkte trots. Namen van beroemde persoonlijkheden hebben tegenwoordig enorme economische waarde. Een imago functioneert inmiddels als een luxe label. Elke grap, elke karikatuur en elk knipoogproduct krast potentieel aan de zorgvuldig gepolijste merklaag.
Toch blijft er een bittere nasmaak.
Want natuurlijk is het idee lachwekkend dat een kleine Bretonse brouwerij plotseling als een serieuze bedreiging voor het nalatenschap van een nationale chansonicoon wordt gezien. Alsof een paar honderd bierflessen de culturele sokkel van Frankrijk zouden kunnen doen wankelen. Als dat echt mogelijk was, zou men zich eerder zorgen moeten maken over de stabiliteit van die sokkel.
Misschien ligt daarin precies de pointe van dit verhaal: Frankrijk verdedigt zijn iconen met de ijzeren hand van een atoomstaat — zelfs wanneer de aanval enkel bestaat uit hop, mout en een slecht bedachte woordspeling.
En ergens in een Bretonse kroeg zit vermoedelijk net een stamgast voor zijn bier en vraagt droog:
„Wat is de volgende stap? Gaat Gérard Depardieu een rechtszaak aanspannen tegen een kaasplankje?”
Men zou dat inmiddels eigenlijk niet meer uitsluiten.
Een artikel van M. Legrand