Betaald jaarlijks verlof heeft in het Franse arbeidsrecht een bijzondere status: het is bedoeld voor herstel. Wie met goedgekeurde vakantie is, moet afstand kunnen nemen van het dagelijks werk en nieuwe energie opdoen. Daarom mogen werkgevers hun werknemers tijdens hun vakantie in principe niet laten werken. Noch terugkeren naar kantoor, noch kleine taken uitvoeren vanaf het strand, vanuit het hotel of thuis behoort tot de verplichtingen van een werknemer.
Dat geldt ook voor werkzaamheden die op het eerste gezicht onschuldig lijken. Het beantwoorden van zakelijke e-mails, deelnemen aan een videoconferentie, een kort telefoontje met een klant of het snel bewerken van een bestand blijven juridisch gezien arbeidsprestaties. Zelfs als de inspanning slechts enkele minuten duurt en gemakkelijk via de smartphone wordt verricht, druist een dergelijke instructie in tegen het eigenlijke doel van de vakantie.
Een terugroep uit de vakantie is echter niet volledig uitgesloten. De wet staat uitzonderingen toe, maar alleen onder zeer strikte voorwaarden. Er moet sprake zijn van een buitengewone en onvoorzienbare noodsituatie die de aanwezigheid van de betrokken persoon absoluut noodzakelijk maakt. Een ernstig technisch incident, een aanzienlijke bedreiging voor het bedrijf of een andere buitengewone gebeurtenis behoren tot de mogelijke gevallen.
Normale problemen in de dagelijkse bedrijfsvoering zijn daarentegen niet voldoende. Personeelstekort, een onverwachte ziekmelding in het team of een hoge werkdruk behoren tot het ondernemersrisico en rechtvaardigen geen onderbreking van de vakantie. Ook gebrekkige planning mag er niet toe leiden dat werknemers hun rust moeten opofferen. Komt het toch tot een terugroep, dan moet de werkgever overtuigend uiteenzetten waarom juist deze persoon onmisbaar is.
Welke rechten en aanspraken op compensatie in het individuele geval bestaan, hangt vaak af van de betreffende Franse Convention collective, oftewel de toepasselijke collectieve arbeidsovereenkomst. Mocht later een geschil ontstaan, dan onderzoeken de arbeidsrechtbanken zorgvuldig of er daadwerkelijk sprake was van buitengewone omstandigheden of dat de terugroep onrechtmatig plaatsvond.
Moet een werknemer zijn vakantie terecht onderbreken, dan mogen daar in principe geen financiële nadelen uit voortvloeien. Extra reiskosten, omboekingskosten of andere uitgaven kunnen voor vergoeding in aanmerking komen. Ook blijven de niet-opgenomen vakantiedagen behouden en kunnen zij later worden ingehaald. Sommige collectieve arbeidsovereenkomsten voorzien bovendien in extra vrije dagen als compensatie.
Daarom is het verstandig zorgvuldig met alle documenten om te gaan. Vliegtuig- of treintickets, hotelrekeningen, tolbewijzen en bewijsstukken van omboekingen of annuleringen moeten worden bewaard. Ook is een schriftelijke bevestiging van de werkgever over de terugroep en de motivering ervan aan te bevelen. Dat schept duidelijkheid en vergemakkelijkt bij een geschil het bewijs van de gemaakte kosten.
Vóór het begin van de vakantie geldt een andere situatie. Werkgevers bepalen binnen de wettelijke en collectiefrechtelijke kaders wanneer werknemers met vakantie gaan. Reeds goedgekeurde vakantieperiodes genieten echter bescherming. In de regel mogen zij niet op korte termijn worden gewijzigd. Ook hier bestaat slechts een uitzondering voor buitengewone gebeurtenissen, bijvoorbeeld wanneer volledig onvoorzienbare omstandigheden de bedrijfsvoering ernstig in gevaar brengen. Seizoensgebonden piekdrukte of gewone personeelstekorten zijn daarvoor normaal gesproken niet voldoende.
Evenmin bestaat er tijdens de vakantie een algemene verplichting om voortdurend bereikbaar te zijn. Frankrijk versterkt dit beginsel bovendien via het zogeheten “recht op onbereikbaarheid”. Werknemers hoeven hun zakelijke mailbox niet regelmatig te controleren en ook niet op elk moment te reageren op telefoontjes of berichten. Bedrijven doen er juist goed aan om werkende vervangingsregelingen in te voeren, zodat de bedrijfsvoering ook zonder voortdurend beschikbare vakantiegangers soepel verloopt.
Wie tijdens zijn vakantie toch wordt gecontacteerd, doet er goed aan eerst na te gaan of het slechts om een vrijblijvend verzoek gaat of dat er een bindende werkinstructie wordt gegeven. In het geval van een opgelegde terugroep is een schriftelijke bevestiging aan te bevelen, met informatie over de motivering, de vergoeding van kosten en de omgang met de resterende vakantiedagen.
Vast staat: vakantie is in Frankrijk geen bereikbaarheidsdienst. Het wettelijk beschermde recht op herstel mag slechts in echte uitzonderingsgevallen worden beperkt. Een algemeen verlangen dat werknemers tijdens hun vakantie te allen tijde bereikbaar moeten zijn of kleine taken moeten uitvoeren, is niet verenigbaar met de beginselen van het Franse arbeidsrecht.
Door C. Hatty